Bláfáninn.  Sumarið 2003 fékk smábátahöfnin við Hafnarhólma afhentan svokallaðan bláfána.   Það er viðurkenning sem veitt er fyrir góðan aðbúnað og snyrtimennsku við smáar hafnir.  Þetta er önnur höfnin á Íslandi sem fékk þessa viðurkenningu en sú fyrsta var Stykkishólmshöfn.  Vorið 2005 var fáninn afhentur aftur og gildir það til tveggja ára.

Hringsjá á Álfaborg.  Átthagafélag Borgfirðinga í Reykjavík gaf 1979 hringsjá sem stendur uppi á Álfaborginni.  Góður stígur er þangað upp.  Á skífunni má sjá m.a. fjallanöfnin og hún er einnig sólúr.
Álfadrottning Íslands býr í Álfaborg. Fjöldi sagna um samskipti álfa og huldufólks í borginni eru til, m.a. um stúlkur er giftust íbúum Álfaborgar og um konur sem þar bjuggu og höfðu samskipti við fólk í byggðarlaginu.   Ein þeirra hafði m.a. áhrif á það hvar kirkjan var staðsett þegar hún var flutt frá Desjarmýri út í þorpið í byrjun 20. aldarinnar. 

Kjarvalsstofa í Fjarðarborg.  Sumarið 2002 var opnuð á efri hæð Fjarðarborgar sýningin „Jói í Geitavík“ en þessi Jói er Jóhannes Sveinsson Kjarval.   Kjarval kom til Borgarfjarðar á fimmta ári og bjó hér hjá frændfólki sínu í Geitavík þar til hann fór til náms til Reykjavíkur 16 ára gamall.   Hann sýndi æskustöðvunum hér ávallt mikla tryggð og málaði margar myndir hér.  Þekktust er eflaust altaristaflan í Bakkagerðiskirkju (sjá neðar).
Sýningin í Kjarvalsstofu er fyrst og fremst sett upp til að sýna tengsl Kjarvals við heimahagana og um leið til að sýna tengsl hans við staðinn.
„Í leit að landslagi“ er verkefni tengt Kjarvalsstofu en þar gefst fólki kostur að sjá nokkra staði sem tengjast Kjarval hér.   Stikuð er leið að „smalakofa Kjarvals“ sem er nokkuð uppi í fjallinu ofan við Geitavík.   Þá er hægt að skoða nokkur listaverk meistarans úti í náttúrunni þar sem hann málaði þau.   Allar nánari upplýsingar veittar í Kjarvalsstofu.

Bakkagerðiskirkja: Kirkjan í Borgarfirði var áður á Desjarmýri en um aldamótin 1900 var hún flutt út í Bakkagerði og var vígð í desember 1901.  Sumarið 2001 var unnið að verulegum endurbótum á kirkjunni að utan. Skipt var um mikið af burðargrind, skipt um glugga og byggð ný forstofa.  Enn mesti dýrgripur staðarins er altaristaflan í kirkjunni sem Jóhannes Sveinsson Kjarval málaði hér heima sumarið 1914 að beiðni kvenna í sókninni. Kirkjan er opin alla daga.

Útsýnisskífa á Gagnheiði, við jeppaveg til Breiðuvíkur. Ferðamálahópur Borgarfjarðar reisti skífuna 1999. Mjög gott útsýni er þaðan yfir Borgarfjörð, Brúnavík og Breiðuvík.  Á skífunni eru grafnar útlínur landsins og inn sett helstu örnefni þeirra staða er sjást frá henni.  Þetta er ein af fáum útsýnisskífum á landinu sem eru úr steini en hún var unnin í Álfasteini.

Innra-Hvannagil, í Njarðvík. Fallegt líparítgili með svörtum berggöngum. Stutt ganga upp í gilið er auðveld og vel þess virði ef menn hafa auga fyrir fegurð í náttúrunni.

Fagrihóll - við rætur Svartfells. Þar gefur að líta sérkennilegar frostmyndanir í móabörðum. Frostið hefur myndað einskonar „risavaxinn kartöflugarð“.  Í Fagrahól býr huldufólk eins og segir frá í sögunni:  Álfkonan í Fagrahól, sem finna má hér á vefnum.

Krossinn helgi, Naddakross, í Njarðvíkurskriðum. Hér í Njarðvíkurskriðum hafðist við óvættur á öldum áður. Hann hraktist í sjó fram eftir bardaga við Jón Bjarnarson og reisti hann þá kross „fyrir guðs vernd á sér“ og hefur honum verið við haldið síðan. Á krossinum er áletrun á latínu og ártalið 1306.  Frá þessu segir annarsstaðar á vefnum.

Lindarbakki, torfbær, sumarhús Elísabetar Sveinsdóttur. Fallegur gamall torfbær í hjarta þorpsins. Hann er eitt vinsælasta myndefni gesta okkar. Bærinn var fyrst byggður árið 1899 og er næst elsta húsið í þorpinu.  Hlutar hans hafa verið endurbyggðir en kjallarinn, með brunni í, er upprunalegur.

Hvítserkur, fjall milli Húsavíkur og Borgarfjarðar. Fjallið er mest úr flikrubergi (ignimbríti) eða líparítösku og dökkir basalt-berggangar skera það þvers og kruss og mynda m.a. rómversku töluna XI eða l l. Toppur fjallsins er úr móbergi. Akvegurinn til Húsavíkur og Loðmundarfjarðar liggur um Húsavíkurheiði, við hlið Hvítserks.

ÞORRAGARÐUR - torfgarður í Njarðvík sem hefur verið hlaðinn að mestu um árið 1000 ef marka má Fljótsdælu og Gunnars sögu Þiðrandabana. Þar hjá er einnig Þiðrandaþúfa, þúfan sem Þiðrandi á að hafa setið á þegar Gunnar skaut að honum örinni.  Kaflar úr Fljótsdælu og Gunanrs sögu eru hér á vefnum

BRÚNAVÍK er næsta vík sunnan Borgarfjarðar. Víkin, sem er allbreið, horfir mót norðaustri og upp af henni gengur fremur brattur dalur sem einkennist af grónum melhryggjum og mýrum. Í Brúnavík var löngum tvíbýli en hún fór í eyði 1944. Þar þóttu góð skilyrði til búsetu fyrr á öldinni, góð tún og engjar, fjörubeit allnokkur og að jafnaði snjólétt. Þá er lending allgóð í Brúnavík. Þar er nú neyðarskýli SVFÍ.
Klettar fyrir botni víkurinnar eru mjög sérstæðir.  Þetta eru líparítmyndanir og sandfjaran ber þess sterkan svip og hefur fólk ákaflega gaman af því að rölta um fjöruna.

GLETTINGSNES er lítill láglendur tangi milli Hvalvíkur og Kjólsvíkur undir snarbröttu norðurhorni Glettings. Glettingsnes var afskekktasti bær í Borgarfjarðarhreppi en gönguleiðin þangað er afar varasöm í vetrarfærð. Brekkan niður á nesið er svo brött að um fyrri hluta síðustu aldar var komið þar fyrir hjálparvað (streng) til hjálpar þeim sem leið áttu um. Enn má sjá merki þessa merkilega framtaks. Fyrr á öldum var útræði mikið frá Glettingsnesi, enda stutt á fengsæl fiskimið. Lending er allgóð norðan á nesinu, en þar er þó mjög brimasamt. Viti er á nesinu, reistur árið 1931. Steinhús ofarlega á nesinu var byggt 1933 fyrir vitavörð en í því hefur ekki verið búið síðan 1952.

KJÓLSVÍK er lítil vík milli Glettings og Grenmós. Hún er stutt, undirlendi lítið og framhlaup setja sterkan svip á landslagið. Munnmæli segja að til forna hafi víkin verið slétt og fögur og þá hafi verið stöðuvatn uppi á Víðidalsfjalli. Eina nótt hafi fjallið klofnað um vatnið og hlaupið fram um alla vík. Hvað sem þessu líður þá heita Háuhlaup og neðar Láguhlaup fyrir neðan brotsár Víðidalsfjalls. Bæjarstæðið í Kjólsvík var all hrikalegt en Kjólsvíkurbærinn stóð út við sjó sunnan undir snarbröttum hlíðum Glettings. Skammt upp af bænum er kletturinn Kjóll sem víkin dregur nafn sitt af. Orðið kjóll þýddi skip (kjölur) í fornu máli. Kjóllinn varði bæinn fyrir skriðuföllum. Í Kjólsvík þóttu og þykja enn góð beitarskilyrði fyrir sauðfé, enda er þar snjólétt og allvel gróið. Eitt býli var í Kjólsvík en það fór í eyði 1938.

BREIÐAVÍK er landnámsjörð. Þar segir Landnáma að Þórir Lína hafi numið land. Fyrir botni víkurinnar er breiður sandur og þar fellur Stóraá (Víkurá) til sjávar. Hún skilur að miklu leyti að jarðirnar Breiðuvík og Litluvík (Litlu-Breiðuvík) sem er sunnan árinnar. Litlavík fór í eyði árið 1945. Skammt frá sjó norðan megin í víkinni stóð Breiðuvíkurbærinn.
Þar var löngum tvíbýli, en byggð þar lagðist af árið 1947. Breiðavík var eftirsótt jörð vegna mikils landrýmis og landkosta en slæm lendingarskilyrði þóttu þó mikill löstur. Þá er einnig þokugjarnara í Breiðuvík en í Borgarfirði. Víkin er vel gróin og litskrúðug líparítfjöll skapa ákaflega sérstaka fjallasýn. Landeigendur og Slysavarnasveitin Sveinungi á Borgarfirði reistu þar neyðarskýli á níunda áratugnum og sumarið 1998 reisti Ferðafélag Fljótsdalshéraðs þar 33ja manna glæsilegan gistiskála.

HÚSAVÍK er stærst víkna milli Borgarfjarðar og Loðmundarfjarðar. Þar segir Landnáma að Þorsteinn kleggi hafi numið land og út af honum séu Húsvíkingar komnir. Inn af víkinni gengur grösugur dalur sem skiptist síðan í þrjá minni dali. Fjórir bæir voru í Húsavík, þrír út við sjó en einn innar í víkinni. Fyrr á öldum mun þó hafa verið búið víðar í víkinni. Húsavík þótti góð bújörð, þar var fjörubeit góð og þaðan var gott útræði. Snjóþungt er í víkinni og þokur tíðar, auk þess sem stórviðri hafa unnið þar mikið tjón. Í Húsavík er  Húsavíkurkirkja, byggð 1937. Í Húsavíkursókn voru jarðirnar fjórar í víkinni, en auk þess Litlavík og Álftavík.  Jeppavegur um Húsavíkurheiði og áfram um Nesháls til Loðmundarfjarðar er snjóþungur og sjaldnast fær fyrr en í byrjun júlí. Við sjó milli Herjólfsvíkur og Húsavíkur er eitt fallegasta náttúrufyrirbæri Borgarfjarðarhrepps, Blábjörg, glæsilegt stuðlaberg sem verður ekki skoðað nema af sjó.
Milli Húsavíkur og Loðmundarfjarðar heita Álftavíkur, Innri og Ytri. Sögusagnir herma að fyrr á öldum hafi öðru hverju verið byggð á Innri víkinni en skráðar heimildir um það finnast ekki.  Sú Ytri hélst í byggð fram yfir aldamótin 1900. Á Álftavíkum er undirlendi afar lítið, en þar er veðursælt, snjólétt og lending góð á Ytri-Álftavík í náttúrulegri höfn sem heitir Lotna.  Álftavíkurtindur er frægur fyrir sérstæð jarðlög.    Í júlí 2000 var tekinn í notkun nýr 33ja manna glæsilegur gönguskáli í eigu Ferðafélags Fljótsdalshéraðs.    Hann er við rætur Skælings, skammt frá veginum upp á Nesháls.

LOÐMUNDARFJÖRÐUR gengur inn úr Seyðisfjarðarflóa milli Álftavíkurfjalls að norðan og Brimnesfjalls að sunnan. Loðmundarfjörður var sérstakur hreppur allt fram til 1. janúar 1973 að hann var sameinaður Borgarfjarðarhreppi. Byggð í Loðmundarfirði var allblómleg á fyrri hluta aldarinnar og íbúar fjarðarins voru t.d. 87 um síðustu aldamót. Bújarðir í Loðmundarfirði voru tíu talsins, en um miðja þessa öld fór að koma los á byggðina og á árum milli 1940 og 1965 fóru fimm jarðir í eyði. Tvær stærstu jarðirnar, Stakkahlíð og Sævarendi, héldust lengst í byggð, sú síðarnefnda til ársins 1973. Í Stakkahlíð hefur síðustu ár verið starfrækt þjónusta fyrir ferðamenn. Kirkjustaður var að Klyppsstað meðan byggð hélst í firðinum og þar stendur enn kirkja byggð 1891. Hún hefur nýlega verið gerð upp að hluta. Þéttbýli myndaðist aldrei í Loðmundarfirði og engar teljandi hafnarbætur voru gerðar þar.
 Þetta ásamt einangrun fjarðarins má nefna sem mögulegar ástæður þess að byggð lagðist af í firðinum. Samgöngur við Loðmundarfjörð hafa alltaf verið erfiðar. Gönguleiðir liggja yfir Hjálmárdalsheiði til Seyðisfjarðar og Kækjuskörð til Borgarfjarðar auk þess sem ruddur jeppavegur er yfir Nesháls til Húsavíkur 1961og þaðan áfram um Húsavíkurheiði til Borgarfjarðar. Hann er sjaldnast fær fyrr en á miðju sumri. Auk þess gengu Loðmfirðingar áður fyrr til Héraðs um Hraundal. Meðan byggð var í Loðmundarfirði vildu íbúar hans láta athuga vegalagningu til Seyðisfjarðar út með ströndinni og um svokallaðan Jökul en úr því varð aldrei. Árið 1993 fluttu tveir þingmenn Austurlands hinsvegar þingsályktunartillögu um lagningu sumarvegar milli Seyðisfjarðar og Loðmundarfjarðar, en ekkert hefur enn komið út úr því.

STÓRURÐ (Hrafnabjargaurð) er í Urðardal í Hjaltastaðaþinghá, og hún tilheyrir jörðinni Hrafnabjörgum, enda einnig kölluð Hrafnabjargaurð. Stórurð er án efa eitt stórfenglegasta náttúrufyrirbrigði á Austurlandi og þó víðar væri leitað en talið er að hinar stóru steinblokkir hafi fallið niður á ís og hann síðan flutt þær fram dalinn og mótað þannig þessa undraveröld.
Hinu sérstæða landslagi Stórurðar er erfitt að lýsa með orðum, en það er vissulega stórbrotið. Eggsléttir grasbalar og hyldjúpar tjarnir innan um stór björg á hæð við fjölbýlishús. Yfir öllu þessu gnæfa Dyrfjöllin, ekki síður tignarleg héðan að sjá en úr Borgarfirði. Enginn verður svikinn af því að eyða hér einni dagstund eða jafnvel fleirum. Í Stórurð er talsvert snjóþungt og því skyldu ferðamenn spyrjast fyrir um snjóalög ef þeir eru á ferðinni snemma sumars. Ganga utan merktra leiða í Stórurð getur verið vafasöm í þoku, en þá er auðvelt að villast þar. Frá Stórurð liggur merkt leið inn á þjóðveginn í Ósfjalli, önnur upp á Vatnsskarð og síðan tvær merktar gönguleiðir til Borgarfjarðar,  báðar mjög áhugaverðar. Önnur er upp urðina og áfram um Eiríksdalsvarp og niður að Hólalandi, innst í Borgarfirði en hin er yfir Mjóadalsvarp og áfram um Grjótdalsvarp og komið niður í Bakkagerði, þorpið í Borgarfirði eystra.  Á síðustu árum hefur ganga í Stórurð verið einn af hápunktum í gönguferðum á Víknaslóðum.

BORGARFJÖRÐUR EYSTRI er nyrstur hinna eiginlegu Austfjarða. Þangað er tæplega 70 km. akstur frá Egilsstöðum, um Vatnsskarð og Njarðvíkurskriður. Borgarfjörður eystri er rómaður fyrir náttúrufegurð og þá sérstaklega fyrir sérstæðan fjallahring. Sunnan fjarðar er ljóst líparít allsráðandi eins og í Staðarfjalli, en fyrir botni fjarðarins og norðan hans er blágrýti (basalt) mest áberandi og þá einkum í Dyrfjöllum. Inn af firðinum gengur um 10 km langur dalur, vel gróinn og  nokkuð breiður. Eftir honum rennur Fjarðará. Þorpið Bakkagerði stendur við fjarðarbotninn.  
Atvinnulíf á Borgarfirði hefur í gegnum árin fyrst og fremst einkennst af sauðfjárbúskap, smábátaútgerð og fiskvinnslu og svo er enn. Alls eru u.þ.b. tíu býli í byggð í sveitinni og sauðfé á þriðja þúsund. Fjallalömbum sínum beita Borgfirðingar innanfjarðar og á Víknasvæðið og afréttarland er nóg. Eins og annars staðar á landinu hefur sauðfjárbúskapur dregist saman í  Borgarfirði á síðustu áratugum. Þar á líka hlut að máli riðuveikin, sem hefur reynst borgfirskum bændum mjög erfið. Allt fé í hreppnum var skorið niður árið 1987 og fjárlaust var í þrjú ár. Síðan þá hefur riða komið upp á tveimur bæjum og þar hefur verið skorið niður aftur. Tíu til tólf smábátar af stærðinni 5 til 10 tonn eru gerðir út frá Borgarfirði. Mest er veitt á línu og handfæri og fiskurinn er unninn í salt í einu fiskverkun þorpsins, Fiskverkun Karls Sveinssonar. Þar vinna að jafnaði 8-10 manns, en í aflahrotum allt upp í 18.  Nokkur hefð er fyrir harðfisk- og hákarlsverkun á staðnum og  ennfremur veiða nokkrir bátar grásleppu í net á vorin. Nokkrir einstaklingar starfa við þjónustu og í iðnaði. Þá er ótalin steiniðjan Álfasteinn, sem veitir nokkrum atvinnu. Þjónusta við ferðamenn hefur aukist mikið á síðustu árum en hún er ennþá aðeins bundin við sumarmánuðina. Ýmis þjónusta: Hjúkrunarfræðingur er staðsettur á Borgarfirði, þar er heilsugæsla og þangað kemur læknir frá Egilsstöðum reglulega. Fjallvegurinn yfir Vatnsskarð er opnaður þrisvar sinnum í viku yfir vetrartímann ef þörf er á og póstbíll fer milli Egilsstaða og Borgarfjarðar fjórum sinnum í viku.
Skólastarf á Borgarfirði er blómlegt. Þar eru allir tíu bekkir grunnskólans, leikskóli og auk þess tónskóli. Grunnskólinn og tónskólinn eru staðsettir hjá félagsheimili Borgfirðinga, Fjarðarborg. Þar er rekin veitingasala og gisting á sumrin, auk þess sem þar eru haldnir líflegar skemmtanir og dansleikir, einkum um Verslunarmannahelgina. Gisting er seld á nokkrum stöðum í hreppnum.
Líkt og aðrir smærri staðir á landsbyggðinni stendur Borgarfjörður eystri í harðri baráttu fyrir tilveru sinni í hinum harða heimi nútímans. Fólki hefur fækkað allört á síðustu árum og þá sérstaklega ungu fólki. Það er margt sem veldur svo sem breyttar kröfur almennings um þjónustu, samdráttur í landbúnaði og samdráttur í veiðum smábáta. Þann 1. des. 2001 voru íbúar Borgarfjarðarhrepps 150. 

Texti: Áskell Heiðar Ásgeirsson / Helgi M. Arngrímsson.

DYRFJÖLL
Grein skrifuð í Snæfell - 2000   Helgi M. Arngrímsson.
Mig langar að segja ykkur nokkuð frá Dyrfjöllum og nágrenni þeirra. Þau eru oft kölluð útverðir Austfjarða í norðri enda gnæfa þau yfir umhverfið eins og vörður og þau setja mikinn svip á fjallahringinn í Borgarfirði og einnig frá Hjaltastaðaþinghá, Hróarstungu og Jökulsárhlíð en eins og flestir vita eru þau hluti fjallgarðsins milli Fljótsdalshéraðs og Borgarfjarðar eystri. Hæsti tindur þeirra er 1136 m og sá hluti fjallsins myndar einskonar gafl fyrir botni Njarðvíkur. Þegar horft er á þau á landakorti þá mynda þau eins og skrautritað T og dyrnar eru þá á lóðrétta leggnum.
Dyrfjöll má kalla konung borgfirskra fjalla en þó greinir menn oft á um hvort t.d. Staðarfjall eða Dyrfjöll séu fallegri. Ég tel þó að flestir geti verið sammála um að Staðarfjall er litfegurra en Dyrfjöllin tígulegri en þetta er hlutlægt mat hvers og eins.
Dyrfjöll eiga sér fjölda ásýnda og þar greinir menn einnig á um hver sé fegurst. Við sem búum á Borgarfirði vitum öll að sú hlið sem snýr að okkur er sú fegursta en svo eru til einstaka menn á Héraði sem telja að sú hlið sem þangað snýr sé fegurri. Þá eru til þeir Héraðsbúar sem telja að "réttan" á fjöllunum snúi að Héraði en að sjálfsögðu vaða þeir í villu því Borgarfjarðarhliðin er "réttan" á fjöllunum, annað kemur ekki til greina.
Að þessum formála slepptum langar mig að taka ykkur með í gönguferð réttsælis meðfram Dyrfjöllum og við hefjum ferðina að sjálfsögðu réttu megin við þau. Þegar nefnt er hægri eða vinstri er miðað við að horft sé til fjallanna. 
Örlítið hefur verið á reiki í seinni tíð með nöfn fjallanna. Þó er yfirleitt talað um Innra-Dyrfjall vinstra megin dyra og tindurinn sem er hægra megin, næst þorpinu, Ytra-Dyrfjall. Hann er einnig oft nefndur Dyrfjallstindur. Í örnefnaskrá, frá sjötta áratugnum, eftir Eyjólf Hannesson, er hlutinn milli þessara tinda, þ.e. hægra megin við dyrnar, kallað Miðfell-Dyrfjallanna. Það er sjaldan notað en er gott nafn og full ástæða til að halda því á lofti. Efst á þeim tindi er klettastrýta sem heitir Borgir og er hún hæsti hluti fjallanna, 1136 m.
Dyrfjöllin eru talin hafa myndast sem askja, þ.e. að gosið hefur í vatni sem myndast hefur í gífurlegu sprengigosi, líkt og Askja og Öskjuvatn eru í dag. Háir móbergsstapar sjást allsstaðar undir fjölda reglulegra basaltlaga sem hægt er að rekja saman milli tindanna. Ísaldarjökullinn hefur svo nuddað sér utan í öskjuna og náð að mynda og móta þetta einstaka form sem er á Dyrfjöllum í dag.
Borgarfjarðarmegin við Dyrnar er æði mikill dalur sem heitir Jökuldalur. Hann endar hægra megin upp undir Ytra-Dyrfjalli og þar, upp við klettastálið, er talsverður jökull sem dalurinn ber nafn sitt af. Hann nær einnig upp í átt til dyranna.
Syðst við Innra-Dyrfjall er hömrum girtur smádalur eða krókur sem heitir Dimmidalur. Þar og raunar í Jökuldalnum líka, búa álfar og huldufólk. Hér var líka í minni æsku talið að Grýla ætti heima með allt sitt lið og enn þann dag í dag koma þaðan skemmtilegir rauðklæddir karlar um jól og áramót.
Nokkuð er um að menn gangi á Dyrfjallstindinn. Þangað upp er nokkuð greið leið en bratt efst. Misjafnt er hvar menn hefja gönguna en m.a. er hægt að ganga upp í átt að Jökuldalnum og halda þaðan út raðirnar en einnig má fylgja merktri gönguleið upp með Grjótá, upp í Grjótdal, og þaðan upp á Jökulsárups og síðan beint á tindinn. Sérkennilegur berggangur eða öllu heldur göng eftir berggang eru í gegnum þykkt basaltlag ofarlega í fjallinu. Það auðveldar mjög gönguna að fara þessi göng og losna þannig við að klöngrast klettana. Efnið í þessum berggangi er linara en basaltlögin og hefur því myndað þessa rennu gegnum hamrabeltin. Auðvelt er að finna rennuna því hún blasir við þegar komið er upp undir klettabeltin. Á tindinum er hlaðin varða og þar í er flaska sem menn setja gjarnan miða í með nafni sínu.
Nokkrir hafa klifið hæsta tindinn, sem er á Miðfellinu. Ef hann er klifinn er best að fara yfir jökulinn hægra megin við Dyrnar og þar upp á klettana og halda svo upp aflíðandi sveig upp á toppinn. Leiðin upp er tiltölulega greið en varast þarf þó sprungur í jöklinum og eins myndast gjá upp milli jökuls og kletta svo hættulegt getur verið seinni part sumars að reyna að stökkva þar yfir. Þegar upp er komið blasir við frábært útsýni yfir Borgarfjörð, Úthéraðið, norður á Langanes og inn á Öræfi. Hér upp hafa ekki margir komið en fyrstir komu hér þeir Jón Sigurðsson og Sigmar Ingvarsson árið 1953. Þeir voru forsjálir og höfðu með sér koparplötur með ígröfnum nöfnum sínum þannig að þau mást ekki út meðan gestabókar-flaskan verður hér.
Um Dyrnar sjálfar er stundum farið. Nokkuð gott aðgengi er að þeim frá Héraði en örðugt getur verið að fara niður Borgarfjarðarmegin en þar gæti þurft að fara um brattar fannir eða jökul að hluta. Ekki er ráðlegt að fara þetta nema kynna sér vel aðstæður fyrirfram og hafa með sér ísöxi eða annað til að grópa för í jökulinn.
Borgarfjarðarmegin við Dyrfjöllin hafa stórir kögglar úr móberginu borist um allan Jökuldalinn og einnig niður á láglendið milli bæjanna Jökulsár og Hvols. Það svæði heitir Strípahraun efst en Hvolsraun neðar. Lobbuhraun heitir svo neðsti hluti þess, næst Jökulsá en Lobba þessi var tröllskessa sem þar bjó. Í þessum hraunum er líka mikil álfa og huldufólksbyggð. 
Ef við höldum áfram meðfram Dyrfjöllum réttsælis þá komum við að Tindfelli. Má í raun segja að þau séu innsti hluti fjallana því þau taka við í beinu framhaldi af Innra-Dyrfjallinu og mynda þannig hluta af Dimmadal sem áður er getið. Syðsti hluti Tindfells heitir Kambur. Sennilega ber fjallið nafn af honum því á Kambi er fjölda tinda sem talið er að sé tröllafjölskylda Öll hafi þau orðið að klettadröngum þegar sólin kom upp í austri. Það styður þessa sögu að tvær áberandi stærstu strýturnar eru svolítið til hliðar en þær litlu standa eins og í halarófu á eftir þeim.
Við höldum nú áfram "inn fyrir" og beygjum til hægri, upp í Eiríksdalsvarp. Hér var algengt að Borgfirðingar færu um áður fyrr ef þeir ætluðu á Úthérað. Vinstra megin við Eiríksdalsvarp er Grjótfjall og þá koma Sandaskörð en um þau lá leiðin ef fara átti á Upphérað. Hér um liggur nú raflínan og ljósleiðarinn til Borgarfjarðar.
Ef við lítum til Dyrfjalla frá Eiríksdalsvarpi þá sést glögglega að þau hafi myndast sem askja. Dr. Lúðvík E. Gústafsson, jarðfræðingur, hefur talsvert rannsakað þetta svæði og doktorsritgerð hans frá 1992 "Geology and Petrography of the Dyrfjöll Central Volcano, Eastern Iceland" var einmitt um Dyrfjallaeldstöðina. Hann hefur sýnt fram á að hér liggja saman tvö fjöll, annars vegar móbergsstapar Dyrfjalla og svo fjallið sem liggur út á Lambamúlann. Það fjall er eldra og berglögin í því eru í engum tengslum við berglögin og móbergið í Dyrfjöllum. Þarna mætast því tvö óskyld fjöll en jökullinn hefur sorfið í burtu mest af öskjubörmunum og hluta af öskjunni en þetta stendur eftir og hjálpar okkur aðeins að skilja þá ógnarkrafta sem hér hafa verið að verki, fyrst eldgosin og síðar ísinn - þ.e. eldur og ís sem mest hafa mótað landið okkar frá því það tók að myndast í árdaga.
Við höldum nú þvert fyrir botn Eiríksdals um Tröllabotna og upp á Lambamúla sem er milli hans og Stórurðar. Þegar upp á Múlann er komið blasa Dyrnar við okkur. Hér eru Dyrfjöllin tiltölulega regluleg og formföst. Vinstra megin við Dyrnar eru háir klettaveggir en hægra megin er talsverður jökull sem nær alveg upp undir klettana.
 Um miðja tuttugustu öldina klifu þrír menn héðan upp á innri "dyrastafinn". Það voru þeir Jóhann Ólason, Steinþór Eiríksson og Vilhjálmur Einarsson frá Egilsstöðum og ritar Vilhjálmur um ferðina í ævisögu Steinþórs, "Magisterinn". Um ferðina segir hann m.a. að við bergið hafi jökullinn þiðnað það mikið að um meters gjá hafi verið. Uppgangan gekk vel "án nokkurra fjallaklifurkúnsta". Og þá skrifar Vilhjálmur: "Og hvílíkt útsýni!" Sínu erfiðara var fyrir þá félaga að fara niður eins og oft vill verða en ferðin gekk þó án nokkurra óhappa. Þeir félagar gistu tvær nætur hér við rætur tindsins en sennilega hefur urðin heitið Hrafnabjargarurð þá en í dag gengur hún undir nafninu Stórurð. Stórurðar-nafnið hefur festst við hana á síðustu áratugum og lítið hefur verið gert í að leiðrétta það.
 Stórurð er líkust framhlaupi frá Dyrfjöllum, líkast því að efnið úr dyrunum hafi molnað niður og runnið fram dalinn. Lúðvík og ýmsir aðrir jarðfræðingar telja hinsvegar að urðin hafi myndast þannig að þegar jökullinn skrapaði fjallið utan þá hafi molnað úr því ofan á jökulinn sem síðan hafi skriðið fram og flutt með sér klettablokkirnar. Þannig hafi jökullinn bæði náð að skrapa til þennan dal og um leið að mynda þessa einstöku náttúruperlu sem á fáa sína líka.
Hingað eru merktar fjórar gönguleiðir, þ.e. frá Skeggjakletti í Ósfjalli, af Vatnsskarði, þessa leið sem við komum yfir Eiríksdalsvarp og frá Borgarfirði um Grjótdalsvarp og Mjóadalsvarp. Krossgötur eru neðst í Stórurðinni en merkta leiðin yfir hana er þar yfir sléttan og skjólgóðan bala sem lítil jökulá rennur um. Hún rennur norðan við urðina en sunnan við hana rennur falleg bergvatnsá. Gönguleiðin upp Urðina er skammt frá henni. Urðin er mjög stór og þar er margt að sjá. Hægt er að finna þar skjólgóða stóra hellisskúta og ganga um raufir milli kletta sem eru margir metrar á hæð. Nokkrar blágrænar tjarnir eru milli klettanna og inn á milli eru rennisléttar grundir. Þeir sem hingað leggja leið sína lifa á því í mörg ár og gildir í raun einu hvernig veðrið er en að sjálfsögðu er best að koma hér í sól og blíðu því ægifegurð Dyrfjalla sem gnæfa hér yfir er slík að það lætur engan ósnortinn.
 Við höldum nú áfram upp á Mjóadalsvarp áleiðis til Borgarfjarðar. Af Mjóadalsvarpi er gott útsýni yfir Stórurð og Mið-Héraðið og héðan sést vel til Herðubreiðar.
Við höldum svo eftir stikaðri leið út með hlíðum Dyrfjalla efst í Dyrfjalladal. Vert er að vekja athygli á móbergshömrunum upp frá Mjóadalsvarpinu. Þar uppi í klettasprungu er skorðaður stór hnullungur, tugir tonna að þyngd. Þetta sést ekki nema í vissu sjónarhorni þegar komið er að mikilli malarurð.
Áfram er haldið í átt að Efra-Grjótdalsvarpi. Njarðvíkurmegin við varpið er Urðardalur sem svipar nokkuð til Stórurðar nema mikið minni. Hér liggur ágæt óstikuð gönguleið niður í Njarðvík.
Í Efra-Grjótdalsvarpinu er sérkennilegur klettarani sem nær frá Dyrfjallinu út í varpið.  Þetta er örþunnur berggangur, sem er eins og risavaxið hnífsblað og þrengir að skarðinu.   Í skarðinu er ljós bergtegund, ignimbrít eða líparítaska sem orðin er að flögugrjóti.  Þetta hefur myndast í gífurlegu sprengigosi, áður en Dyrfjöllin mynduðust og svo hefur jökullinn sorfið hér ofan af þegar hann skrapaði utan af öskjunni.  Eins ignimbrít var á leið okkar rétt eftir að komið var upp úr Mjóadalsvarpinu, upp við Dyrfjallið.
Við höldum nú niður Grjótdal eftir merktri gönguleið og komum niður skammt innan við Bakkagerði, þéttbýliskjarnann í Borgarfirði.

Ég vona að þið lesendur hafið notið ferðarinnar en aldrei er hægt að koma öllu sem maður hefði viljað í svona stutta grein eins og t.d. tengsl Kjarvals við fjöllin og margt fleira.
Það eru skipulagðar ýmsar gönguferðir á Borgarfjarðarsvæðinu sem við í Ferðamálahópi Borgarfjarðar höfum kosið að kalla í heild sinni Víknaslóði.

Hvernig væri nú að reima á sig skóna, axla pokann og bregða sér á Víknaslóðir.  Ferðamálahópurinn hefur gefið út í samvinnu við Seyðfirðinga vandað göngukort af svæðinu og fæst það víða.  Þá hefur Ferðafélag Fljótsdalshéraðs byggt tvo glæsilega gistiskála í Breiðuvík og Húsavík.

Ýmsan meiri fróðleik um svæðið má fá á www.borgarfjordureystri.is

Velkomin á Víknaslóðir - gönguleiðir við Borgarfjörð eystri.
 

Hér færð þú meiri fróðleik um Loðmundarfjörð.