|
< < Forsíða
Hafnarbræður
Hamra-Setta
Björn skafinn
Hafnarbræður
Bræður tveir voru í Múlasýslu,
hét annar Jón, en hinn Hjörleifur. Þeir voru Árnasynir frá Höfn í
Borgarfirði, Gíslasonar. Þeir ólust upp í Höfn hjá föður sínum og voru
þá þegar kallaðir Hafnarbræður; því sögur hafa verið farnar að ganga af
gjörvuleik þeirra meðan þeir voru í föðurgarði.
En þær sögur frá uppvaxtarárum þeirra eru mönnum mjög úr minni liðnar
nema ef vera skyldi sú að það var vani þeirra í ungdæminu að þeir tóku
sér á morgnana lýsisskel úr hákarlalifrarköggum föður síns og supu.
Þessari venju héldu þeir fram eftir ævinni og juku smásaman sopann, allt
að hálfri mörk. Einkum höfðu þeir þenna sið þegar þeir reru á sjó og
neyttu þeir lýsisins eins lostugt og nýmjólk væri; ætla menn að þeir
hafi fengið krafta sína og þol af því, enda voru þeir kallaðir Jón
sterki og Hjörleifur sterki.
En þótt þeir bræður bæru af öðrum samtíðarmönnum orku og burði voru þeir
allt um það frábitnir því að þykjast öðrum meiri. Í framgöngu og
klæðaburði þóttu þeir heldur seinfara og sérlegir. Þeir voru gjarnast á
dökkleitum stuttbuxum og sortulitaðri eða sauðsvartri mussu sem náði
niður fyrir mjaðmirnar og fléttingslindi bundinn um mittið; þann linda
kallaði Hjörleifur svarðreipi. Þeir höfðu bláleita kollhúfu á höfði;
heima fyrir gengu þeir tíðast snöggklæddir á koti (bol) utan yfir
nærpeysu og stungu höndunum í barminn undir kothlýrana við handkrikana.
Hjörleifur var ætíð gangandi og gekk við stóran staf bæði sumar og vetur
og var í fjaðrabroddur (atgeirsstafur); hann óð og allar ár. Á vöxt voru
þeir með hærri mönnum, um og undir þrjár álnir og þrekvaxnir þar eftir
svo ekki hafa þeir sem sáu Hjörleif beran séð annan þykkari undir hönd
eða þrýstnari, enda er sagt að hann væri sextíu þumlungar ummáls um
herðarnar. Ekki segja menn almennt að þeir hafi verið vel limaðir, en þó
hafði Hjörleifur smáa hönd og mjúka, enda er hann talinn fimleiksmaður
og mjúkur, besti smiður og fríður ásýndar.
Fálátir voru þeir bræður og hverndagsgæfir; en illa reiddist Hjörleifur
ef í hann fauk. Kom þá á hann nokkurs konar berserksgangur, en hætti oft
við að verða nokkuð eftir sig þegar af honum rann móðurinn. Seinmæltir
voru þeir og þó einkum Hjörleifur sem auk þess var nokkuð einkennilegur
í máli. Hann þúaði hvern mann og talaði hreinna og betra mál en aðrir;
hann var og fróður maður og minnugur. Ánslegir þóttu þeir í
orðatiltækjum, en oft smáskrítnir og fyndnir. Hjörleifur hafði t.d. ýms
fögur orðtök og málshætti á hraðbergi; því varð honum að orði þegar hann
heyrði lát dr. Gísla Brynjólfssonar:
"Silfurkerin sökkva í sjó,
en soðbollarnir fljóta."
Ráðvandir voru þeir og dagfarsgóðir, hóglátir og óáleitnir við aðra,
hreinskilnir og óásælnir í viðskiptum. Því var það oft þegar þeir fluttu
lýsi sitt í kaupstað að þeir horfðu ekki í að leggja hálfan og heilan
kút ofan á hverja lýsistunnu.
Þeir Hafnarbræður þóttu sterkastir menn á Austurlandi og þó víðar væri
leitað um þær mundir sem þeir voru uppi, en þó bar Jón af Hjörleifi að
því sem sögur segja. Það er talið með aflraunum þeirra að þeir hafi hvor
um sig borið sína brennivínstunnuna undir hvorri hendi, en það hafði Jón
umfram bróður sinn að hann hélt jafnframt á brennivínskvartéli í
tönnunum.
Þeir bræður reru jafnan saman, að minnsta kosti meðan þeir voru í
föðurgarði, fyrir hákarl; ekki voru á skipi nema þeir tveir og einn
maður til því svo mikill munur var þeirra bræðra að þá gekk rétt þegar
Jón reri einn á annað borðið, en Hjörleifur og þriðji maðurinn á hitt,
ef ekki slóst í kappróður.
Einhverju sinni þegar þeir bræður voru á sjó við þriðja mann hrepptu
þeir landspyrnuveður og fengu barning þungan. Hjörleifi þykir þá bróðir
sinn linræður og lítið ganga; fyrtist hann því og tekur nokkur áratog í
svo miklum jötunmóði að hann snýr á Jón.
Jón finnur fljótt hvaðan á sig stendur veðrið, færist þá einnig í
ásmegin og réttir svo af sér að hann snýr á hina og segir um leið:
"Taktu betur í árinni, Hjörleifur."
Þessi sömu ummæli hefur Jón í hvert sinn sem sveif á þá Hjörleif, en
linar ekki á róðrinum að heldur. Fór þá svo að Hjörleifur og borðsmaður
hans gátu ekki að gert; því þegar fram í sótti og móðurinn rann af
Hjörleifi linaðist hann upp og borðsmaður hans þreyttist einnig svo að
þeir féllu báðir fyrir ofurborð.
Þegar svo var komið hendir Jón sína ár á hvort borð og rær einn slíkt
sem aftekur uns hann nær lendingu; enda hafði hann þá tekið svo nærri
sér að blóð gekk upp úr honum á eftir. Jón var og brjóstveikur, en
Hjörleifur aftur hinn heilsuhraustasti.
Það er haft eftir Hjörleifi þegar tilrætt varð um mannskap þeirra bræðra
að hann hefði ýmist sagt: "Jón er sterkari heldur en ég, en ég er
þolnari" - eða: "Ég er ekki sterkur, en Jón bróðir minn er sterkur," og
eins hitt að hann hefði aldrei séð Jóni verða aflfátt.
Í öðru sinni voru þeir bræður í hákarlalegu, en ekki er getið þriðja
mannsins með þeim í það sinn. Þeir komu í hákarl og drógu hann undir
borð. En annaðhvort höfðu þeir misst ífæruna eða gleymt henni í landi
svo að þeir gátu ekki unnið hákarlinn og sleit hann sig af þeim. En af
því hann flæmdist lítið eitt ofansjávar nærri skipinu náði Hjörleifur í
sporðinn á honum og kom honum undir handkrika sinn og hélt honum þar;
bað hann svo Jón að róa í land og það gerði hann, en Hjörleifur hélt
hákarlinum á sporðinum alla leið.
Húnvetningar segja að þeir bræður hafi róið tveir einir á áttæringi í
hákarlalegur, en þegar þeir hafi komið að og fengið nokkuð hafi Jón sagt
við Hjörleif: "Hvort viltu heldur bjarga bröndunni eða bátnum?" En
Hjörleifur kaus heldur að setja og bar skipið á stöfnum upp í naust, en
Jón kippti hákörlunum hvort sem þeir voru einn eða fleiri á þurrt og
gerði til.
Eitt haust fóru þeir bræður með nokkra hesta undir reiðingi suður í
Reyðarfjarðarkaupstað sem þá var. Rak þá niður snjóa mikla og urðu þeir
að skilja þar eftir hestana og fara gangandi heim; það eru þrjár
dagleiðir og yfir tvo fjallgarða að fara. En til þess að koma ekki
allsendis tómhentir heim héldu þeir á sinni matartunnunni hvor og var
ófærð í mesta lagi.
Einhverju sinni voru þeir bræður staddir í kaupstað og varð Hjörleifi
sundurorða við annan mann. Maður þessi var fyrir innan hjá kaupmanninum,
en Hjörleifur fyrir utan og gat svo ekki náð til hans. Verður hann þá
reiður og tekur upp á því að berja húsið utan með drumb sem fyrir honum
varð svo allir sem inni voru urðu lafhræddir. Síðan fer hann og sækir
hákarlaskálm ofan í skip sitt sem lá á útborða við annað skip er og var
á floti fram undan fjörunni.
Hleypur nú Hjörleifur ofan að sjó, en nennir ekki að ganga yfir skipið
sem nær var landi og hendir sig því yfir það þvert út á sitt skip og
kemur standandi á þóftuna, grípur hákarlaskálmina og heldur með hana í
land.
Meðan á þessu stóð náði kaupmaðurinn í Jón bróður hans og biður hann í
öllum bænum að stilla Hjörleif og blíðka hann á einhvern hátt. Jón
bregður þá fljótt við og verður í flasinu á Hjörleifi þegar hann kemur
upp undir búðirnar vaðandi með skálmina.
Jón segir þá: "Hvað ætlarðu að gera við hákarlaskálmina þá arna, bróðir
?"
Hjörleifur svarar: "Ég ætla að drepa hann N. N. með henni."
Jón segir: "Fáðu mér hana, bróðir, ég skal drepa hann."
Hjörleifur fær honum skálmina og segir: "Ég trúi þér manna best til
þess, bróðir."
Jón tók við skálminni og fór með hana eins og honum þótti best henta.
Önnur sögn er það um Hjörleif að einu sinni þegar þeir bræður voru
staddir í kaupstað hafi honum þótt fyrir við kaupmanninn af því hann
hefði reiknað eitthvað af Hjörleifi; en Hjörleifur vildi hafa hrein
viðskipti af öðrum eins og hann var sjálfur viðskiptagóður. En þegar
kaupmaður vildi ekki rétta skakkann reiddist Hjörleifur svo að hann
ætlaði að fella kaupmannsbúðina með því að hleypa stórtré undir stokkinn
svo við því var búið að hann mundi hefja húsið á loft ef Jón hefði ekki
komið að í sama bili, tekið Hjörleif og haldið honum svo hann gat ekkert
illt af sér gert.
Enn eru þessi dæmi um það að Hjörleifur reiddist illa ef hann reiddist:
Maður hét Þorsteinn; hann var skjólstæðingur Hjörleifs og bjó í hjáleigu
frá Snotrunesi. Hann var heldur lítill vexti og ekki sterkur, en bráður
í skapi. Hann reiddist Hjörleifi einu sinni svo að hann þreif varreku og
ætlaði að berja Hjörleif með eða barði hann. Þá fauk í Hjörleif svo hann
greip Þorstein, brá honum á loft og kastaði honum langt frá sér svo
Þorsteinn lá í óviti, og hélt Hjörleifur fyrst að hann hefði drepið
hann, en þó raknaði Þorsteinn úr rotinu.
Það var enn að maður nokkur sem Stefán hét kastaði illum orðum á
Hjörleif í viðurvist margra manna og meðal annara var þar viðstaddur
sýslumaðurinn sem þá var í Múlasýslu, amtmaður Páll Melsteð.
Hjörleifur þoldi lengi illyrði Stefáns þangað til menn tóku eftir því að
Hjörleifur sprettur upp og fölnar í framan, hleypur þangað sem stafur
hans stendur, mundar hann og segir: "Viltu ég sendi þér sendingu?"
Gekk þá sýslumaður á milli og bað Hjörleif að gæta sín og vinna ekki
slys.
"Ég skal gera það fyrir þín orð, Páll," sagði Hjörleifur.
Áður en hætt er við þá bræður báða saman verður að segja hér eina sögu
um aflraunir þeirra sem gekk í Húnavatnssýslu fyrir hér um bil þrjátíu
árum. Þeir bræður áttu einhvern tíma kaup við lausakaupmann nokkurn eða
þó heldur hollenskan duggara. Spurði Hjörleifur þá eftir haldfærum og
voru honum sýnd nokkur. Hann reyndi þau milli handa sér og dró þau
sundur sem hægast og sagði að þetta væri ónýt vara sem ekki þyldi
handafl manns. Skipsforingjanum þótti Hjörleifur bæði spilla fyrir sér
færunum og gera sér skömm með þessu og sagðist skyldi hugsa til hans að
ári að koma með færisspotta handa honum sem hann mundi ekki leika sér að
slíta milli handanna.
Sumarið eftir kom sama skipið og fóru þeir bræður út í það; spurði
Hjörleifur þá skipsforingjann hvort hann hefði munað eftir færunum. Hinn
sagði svo vera og lét færa Hjörleifi þrjár línur; ein þeirra var gul,
önnur blá og hin þriðja rauð.
Hjörleifur reyndi fyrst gulu línuna, en gat ekki slitið hana fyrr en
hann brá henni um herðar sér. Þar næst tók hann bláu línuna, bregður
henni eins um herðar sér og getur þó ekki slitið hana; en hann teygði
hana um faðm og rétti hana svo að Jóni. Jón tók við og sleit hana við
hné sér. Síðan tekur Jón rauðu línuna og reynir eins á hana og gengur
ekki; þá bregður hann henni um herðar sér hvað eftir annað því hún
tognaði einlægt. Loksins rykkir hann henni sundur; hafði hún þá tognað
um þrjá faðma.
Er sagt að þeim hafi sýnst sem hjá stóðu sem eldneistar hrykkju úr
endunum þegar línan slitnaði. Við þetta þykknaði í skipsforingjanum, en
þorði þó ekki að láta á því bera; því honum þótti sem hér væri við tröll
að eiga, en ekki mennska menn.
Enn er það haft til marks um afl Jóns að einu sinni var hann staddur þar
sem kaupfar hafði brotnað og reyndi afl sitt að dæmi Orms Stórólfssonar
á siglutrénu úr skipinu. Tuttugu og fjórir menn tóku tréð á loft því
færri munu ekki hafa getað loftað því og lögðu það um þvert bak á Jóni;
brá hann svo handleggjunum aftur fyrir það, hélt því föstu á
spjaldhryggnum, gekk með það þrjá faðma og sleppti því síðan. Haft er
það eftir honum að þetta hafi verið mesta aflraunin sín og það með að
hann hefði aldrei orðið jafngóður eftir.
Nú segir af aflraunum Hjörleifs eins.
Þegar séra Hjörleifur Þorsteinsson var prestur á Desjarmýri (1790-1800),
en Hjörleifur Árnason bjó á Snotrunesi, átti prestur griðung gamlan og
heldur manneygðan.
Það var einn laugardag á engjaslætti að prestur var einn heima, en allt
fólk annað á engjum; blásandi þerrir var úti og allar dyr settar upp á
gátt til að viðra húsin og þurrka. Þegar leið fram um nón heyrði prestur
inn í hús sitt hark frammi í bænum, fer ofan og skyggnist um; eru þá
kýrnar komnar heim og boli inn í búr.
Prestur gengur þangað og ætlar að reka nautið út; en boli bregst illa
við og fer undir prest; stimpast þeir þar um stund þangað til hann kemur
þó bola út því hann var fílefldur maður, en þó var hann svo yfirkominn
af mæði að hann gekk til rúms og lagði sig fyrir.
Um kvöldið þegar engjafólk kom heim lætur prestur smalamann sinn fara út
að Nesi og gerir Hjörleifi orð að drepa fyrir sig griðunginn svo hann
ynni engum tjón. Hjörleifur var ekki heima þegar sendimaður kom.
En í bíti morguninn eftir er gengið í bæinn á Desjarmýri og til
baðstofu; er þar kominn Hjörleifur sterki og hefur hákarlaskálm í
hendinni og segir: "Hvar er nú kálfurinn?"
Honum var vísað til hesthúss; þar hafði nautið verið látið inn og borið
grjót á hurðina. Hjörleifur snarar út úr bænum og fer til hússins, en
vinnukonur prests komu með trog á eftir. Hjörleifur veltir frá grjótinu
og opnar húsið; en boli þýtur út og undir Hjörleif. Hann tekur mannlega
á móti og skiptir það engum togum að boli fellur og Hjörleifur sest ofan
á hann og sker hann þar ofan í hesthússvarpann.
Þegar prestur nokkur (ef til vill séra Hjörleifur) flutti sig frá
Desjarmýri lét hann járnarusl og ýmislegt annað í stóra eikarkistu. Við
þetta varð kistan svo þung að prestur sá engin tök á að koma henni til
skips.
Svo stóð á að Hjörleifur sterki var þar aðkomandi og heyrir að prestur
er að fárast um þetta. Þá segir Hjörleifur: "Ætli það megi ekki bera
kistuskollann?"
Þeir sem viðstaddir voru segja að það taki engu tali, hún sé
ómeðfærileg. Hann segist halda að það muni mega og biður þá að fá sér
reipi. Þeir gera svo.
Hjörleifur slær reipunum utan um kistuna, bregður töglunum upp á aðra
öxlina og leggur svo á stað með hana á bakinu. Tveir menn urðu honum
samferða og talaði hann við þá á leiðinni út um alla heima og geima.
Hann bar kistuna án þess að hafa axlaskipti viðlíka langan veg og frá
Reykjavík inn að Laugarnesi og lagði hana orðalaust af sér á þeim stað
sem hún átti að komast á.
Seinna lét prestur vega upp úr kistunni og vóst það þá 72 fjórðungar.
Espólín hefur talið tvær aflraunir Hjörleifs; önnur var sú að hann hóf
um seilingu stafn á skipi sem annar maður óvalinn og þó afstyrmislaus
mátti ekki láta vatna.
Þetta skip hafði Guðmundur sýslumaður Pétursson í Krossavík látið smíða
og ætlað til flutninga; það var ákaflega stórt og viðamikið; var farin á
því ein flutningsferð, en þótti svo þungt og ómeðfærilegt að formaðurinn
afsagði að fara með það oftar. Var það sett upp í Vopnafirði og hvolfdi
þar síðan lengi.
Hjörleifur gekk að skipinu, tók undir báða framkinnungana og hélt því
svo hátt að hann sá standandi inn í skipið og lagði það síðan niður sem
hægast.
Annað var það að Hjörleifur bar á baki sér á túni hundrað faðma stein
þann er vó nær níu vættum.
Einhverjar sagnir hafa verið fleiri um stein þenna í Múlasýslu, en
enginn hefur getið um vigt á honum nema Espólín. Nokkrir segja að það
hafi átt að vera hlóðarsteinn eða stóarsteinn sem Hjörleifur sótti út í
tún og má vera að það sé allt sami steinninn sem Espólín talar um.
Einhvern tíma voru þeir feðgar, Hjörleifur og Árni sonur hans, staddir í
kaupstað. Brá Árni sér þá til að halda upp (frá skipi) á nokkrum
mjölhálftunnum og bar jafnan sína undir hvorri hendi.
Þá mætir Hjörleifur honum og segir: "Svona fór ég með mjöltunnurnar,
drengur minn, þegar ég var á þínum aldri."
Árni svarar: "Það er eins víst að það mætti bæta nokkru við."
Árni líktist föður sínum að vexti og mannskap, en dó óharðnaður um
tvítugsaldur.
Það segja Múlasýslumenn að þeir bræður Jón og Hjörleifur hafi mjög tamið
sér á yngri árum að stökkva bæði langt og hátt og verið svo leiknir í
því að þeim hafi veitt hægt að létta sér yfir áttæringsskip á jafnsléttu
og þegar Hjörleifur hafði sjö um sextugt stökk hann enn hæð sína í loft
upp (1818), enda telja Múlasýslumenn hann fremri bróður sínum að
fimleikum.
Hann sagði og sjálfur frá því að hann hefði oft á yngri árum sínum þegar
skipi var hægt róið með landi gengið eftir borðstokknum fram á hnýfil,
snúið þar við og gengið svo eftir hinum borðstokknum aftur á eftri
hnýfil.
Hjörleifur dó á Snotrunesi 1831, en Jón lifði lengur.
(Þjóðsagnasafn Jóns Árnasonar - Textasafn Orðabókar Háskóla Íslands)
< < Til baka
Hamra-Setta
Í tíð Þorvarðar Bjarnarsonar í Njarðvík bjó sú
kona á Gilsárvelli í Borgarfirði er Sesselja hét og var Loftsdóttir. Hún
var gift manni þeim er Steingrímur hét. Maður einn var á bæ þeirra sem
hún hélt við og svo varð mikið um það að þau myrtu Steingrím bónda.
En til að forða lífi sínu struku þau í helli einn þar upp í fjallinu sem
síðan kallast Sesseljuhellir og Sesseljuhamrar. Þarna vóru þau saman
nokkur ár, ég hef ei heyrt hvað mörg. Veiðivatn var í hellinum á hvörju
þau lifðu.
Ekki er getið þau hafi lagst á fé manna. Þarna vóru þau og áttu börn
saman, hverjum þau drekktu í vatninu, uns fylgimaður hennar dó. Þá hélst
hún ekki við í hellinum fyrir langsemi og fór þaðan.
Hún sagði að hver sem fyrstur hefði þrek til að ganga í hellir sinn hann
skyldi eiga það sem héngi upp yfir rúminu sínu. En ekki er getið að í
hann hafi nokkur komið síðan. Nú er hrapað fyrir hann svo í hann verður
ekki komist. Eftir þetta leyndist hún eitt ár í Dyrfjöllum; þau liggja
innan við Njarðvík.
Þetta sama haust vantaði Þorvarð bónda átján sauði gamla. Það var eitt
sinn snemma vetrar í Njarðvík að fólk sat allt inni í baðstofu eina
kvöldvöku.
Það vissi þá ekki af fyrri en þrekleg kona gekk inn að pallstokknum og
kastaði vaðmálsstranga upp á pallinn og sagði: "Þá hefur hvör nokkuð
sauða sinna, Þorvarður bóndi, þá hann hefur ullina;" voðin var átján
álnir.
Héldu menn að bóndi hefði vitað af henni í fjallinu og gefið henni
sauðina.
Árinu eftir þetta bar það við á Eiðum fyrir jólaföstu eitt kvöld síðla
þá sýslumaður og fólk hans var allt við verk sitt inni að sýslumaður
hafðist upp úr eins manns hljóði og sagði: "Hefði eins staðið á fyrir
mér nú og henni Hamra-Settu, þá skyldi ég hafa tekið reiðhestinn hérna
úr húsinu og ketið úr troginu sem soðið var í dag og sett var fram í
klefann, reynt svo að komast suður í Skálholt fyrir jólin og þar í
kirkjuna og ná þar að halda um altarishornið."
Enginn vissi hvernig á þessu stóð. En um morguninn var hesturinn horfinn
úr húsinu og ketið úr troginu, og um vorið þá fréttist að sunnan var
þess getið að eitt sinn um eða rétt fyrir jólin þá biskup kom í kirkjuna
þá stóð velvaxin kona við altarishornið, hélt um það og bað sér friðar;
þetta var Sesselja.
Hún fór aftur til átthaga sinna austur, giftist og bjó lengi eftir þetta
og þótti fyrirtakskona að rausn og vænleika. Nafn hennar bera niðjar
hennar í Austfjörðum ennþá.
(Þjóðsagnasafn Jóns Árnasonar - Textasafn
Orðabókar Háskóla Íslands)
< < Til baka
Björn
skafinn
Björn er maður nefndur Jónsson, kallaður
skafinn. Foreldrar hans fluttust að vestan til Austfjarða seint á dögum
Stefáns biskups. Það var um vortíma. En á Reykjaheiði varð móðir hans
léttari og fæddi hann. En fyrir því að ekki var vatn að fá var barnið
skafið með knífi; var hann því kallaður síðan Björn skafinn. Hann ólst
upp í Austfjörðum og var afburðamaður að afli og vexti.
Þá hann var fullþroska gjörðist hann forráðamaður húsfrú Margrétar
Þorvarðsdóttur á Eiðum er kölluð var hin ríka. Hún átti dóttur eina
barna er Margrét hét. Maður hennar er sagt að heitið hafi Bjarni sem
fyrir ráðríki hennar hljóp frá henni og komst í duggu er lá á
Suðurfjörðum. En mörgum árum þar á eftir kom hann inn á duggu á
Loðmundarfjörð og kastaði fram stöku þessari:
"Heilsi þið fyrir mig húsfreyjunni heim til Eiða;
mörgum gjörir hún manni greiða;
margt má gott af frúnni leiða."
Þess er getið eitthvört sinn að Björn skafinn lá á Eiðabjargi í
Borgarfirði og var formaður þar fyrir skipi Margrétar húsfreyju.
En seint um sumarið reið hún ofan eftir að líta eftir aflabrögðum og
þótti lítið hafa fiskast og kvað sljóvlega sóttan sjóinn. Hann kvað fisk
svo lítinn að aldrei fengist utan einn í áróðri.
"Séu tuttugu áróðrarnir," sagði hún, "fást tuttugu fiskar."
Um morguninn eftir viðtal þeirra var gott veður; var því Björn árla uppi
til sjóróðurs. Hún sagðist ætla með sér til skemmtunar. Hann kvað sér
það vel líka. En þegar leið á daginn gekk í útnyrðing snarpan. Óvön við
vos og kulda bað hún Björn róa í land. "Nei," sagði hann. "í tuttugu
áróðrum fást tuttugu fiskar, best er að færa við þolið."
Alltaf varð veðrið meira og meira og farinn að rjúka sjór, en hann að
róa á. Þessu hélt hann fram þar til Margrét var nær dauða en lífi. Hún
bað hann þá hvað sem kosta ætti að flytja sig í land. Hann kvað ekki
fullsetið enn, en þó skyldi hann gjöra það ef hún með eiði lofaði að
gefa sér Margrétu dóttur sína, hvað hún gjörði. Fékk Björn hennar eftir
þetta.
Margrét húsfrú var auðug mjög bæði að föstu og lausu. Hún átti Húsavík
og Njarðvík og bauð dóttur sinni hvörja jörðina hún vildi. Hún kvaðst
heldur kjósa Njarðvík því þar kæmi fleiri. Reisti Björn þar svo bú og
bjó til elli. Þau áttu marga sonu sem allir voru afarmenni að afli og
atgjörvi, sem lengi hélst við í ætt þeirri. Gengu miklar sögur frá sonum
Bjarnar skafinn, einkum Þorvarði sem bjó eftir föður sinn í Njarðvík og
Jóni er drap óvættinn Nadda. Hann var með Erlendi sýslumanni Bjarnarsyni
þá hann tók dugguna ensku.
Jón hét annar sonur Bjarnar skafinn, kallaður
Áttærings-Jón. Hann var svo afburðamikill að hann hélt einn til sævar
áttæringsskipi, en fórst seinast á vog þeim fyrir utan Höfn í
Borgarfirði sem heitir síðan Áttæringsvogur.
Steingrímur var einn sonarsonur hans; sagði svo frá afli hans að þegar
hann hefði komið af duggunum á sumarinn, þá hefði hann leikið sér að því
að grípa handfylli sína upp úr harðvellinu; en hann kvaðst aldrei hafa
komið í harðvellið nema því fremsta af fingrunum, svona sagði hann
mönnum færi aftur af aflinu.
Hann rotaði einu sinni rostung með járnkall.
(Þjóðsagnasafn Jóns Árnasonar - Textasafn Orðabókar
Háskóla Íslands) |
