|
Örnefni í Brúnavík |
|
BRÚNAVÍK
(Handrit: Bjarni
Steinsson).
|
Eftir handriti Bjarna Steinssonar.
Syðsti hluti Brúnavíkur er
Skjótanesið og út af því er Skjótanesfles. Sunnan á nesinu eru
básar er heita Hvalbás og Vík en ofar á nesinu er
Gjáarhjalli. Suður af honum taka við Skjótanesflug en í þeim um
það bil miðjum eru Selatorfur og liggur leiðin í þær um klettarákir
af Gjáarhjalla. Upp af hjallanum eru Skjótanesraðir. Norðan á
Skjótanesi eru básar er heita Grímshöfn og út af henni er
Grímshafnarboði sem er blindsker.
Næsti bás er Skellir og svo
Illibás. Næst kemur Stapabás og svo Tindarastargil og nær
það upp nesið þvert til brúna og innan þess eru Kambsbás og svo
Selabás. Básar þessir liggja mjög saman og munu vera gömul selalátur.
Upp af þessum básum eru brattar skriður er Skjótanesskriður heita og
liggur eftir þeim tæp gata út eftir nesinu. Ofar á Skjótanesi heita
Dagmálabotnar og þá er Króksgil er liggur frá fjallseggjum
ofan að Sandi er liggur fyrir botni víkurinnar. Innan
Skjótanesraða heitir Dagmálafjall og norðan í því eru svokölluð
Rauðuskot. Þar niður af er Baulumýri, þá Hvalgil og
Hrafnaklettar. Því næst er Baulugil og Baulugilslækur
fellur eftir því í sjó fram.
Innan Baulugils er Hafhryggur
og Haftjörn. Er sennilegt að hvort tveggja dragi nafn sitt af
Grettishafi er stóð á vesturenda hryggjarins fram undir (næst)
síðustu aldamót en var þá velt af hlóðum.
Niður af Hafhrygg er Borgarsund
og Borgartangi og sjást þar tóftarbrot, sennilega leifar af
sauðaborg. Inn af Dagmálafjalli heita Geldingaskörð er farin
eru til Hvalvíkur og innan þeirra er Geldingahnúkur. Niður af
Geldingaskörðum heitir Stóribotn en Ups innar. Þá koma
Stórabotnsmelar neðar og að lokum Breiðasund. Innan
Geldingahnúks er Súludalur er gata liggur um til suður-Víkna.
Innan Súludals kemur Súlutindur (605m). niður af Súludal
heita Selbrekkur, Selmýrar og Sel en þar sjást enn
tóftir eftir gömul beitarhús. Þá kemur Selmell og innar Súlugil
er Súlugilslækur fellur um og í á þá er fellur eftir víkinni til
sjávar og Brúnavíkurá (Víkurá) heitir.
Norðan í Súlutindi heita
Súlutindsbotnar en Grænukinnar neðar. Inn af Súlutindi er
Kjólsvíkurskarð, þá Krossfjall (521m.). Þá kemur Ups og
Þrándarhryggur (274 m). Niður frá Kjólsvíkurskarði er
Rauðimell en Forir utan við Þrándarhrygg. Utan Fora
eru Engidalsbrúnir en Engidalur þar utar. Í norðurkrika hans
er sérkennilegur hóll er Einbúi nefnist en Moldargil heitir
þar norður af. Engidalur er grösugur og fallegur skeifulagaður dalur.
Norður af Forum heita Hnútur,
þá Svartfell (525m) og Hofstrandarskarð (321m) og yst
Geitfell (587m). Suður frá Hofstrandarskarði liggur melrani er
Háls nefnist. Niður hann fellur lækur er Stórilækur heitir og
fellur hann í Víkurá.
Utan Stóralækjar heita Hvammar
en utan við áðurnefndan Háls heitir Brotagil og samnefndir
lækir falla um bæði Hvamma og Brotagil og falla í Víkurána.
Sunnan í Geitfelli eru
sérkennilegir klettar er Þjófaklettar nefnast. Niður frá þeim er
Þjófakinn, þá Flatafjall. Töðubalar og engjalönd er Döp
heita eru næst ánni. Utan við Töðubala heita Hjallar. Þá koma
Hlauphjalli, Skriðuhnaus, Skriða en Breiða og
Leyningur neðar. Næst ánni er svo Langholt.
Utan Geitfells er
Brúnavíkurskarð og um það liggur reiðgatan til Borgarfjarðar. Þá
kemur Gránípa (441m). Utan Gránípu kemur Hafnarskarð og
er þar allstór tjörn í dalkvos sunnan við skarðið. Í henni finnast svokölluð
vatnaaugu sem eru af þörungaættum. Næsta fjall er svo Búrfell (451m).
Að sunnanverðu í Brúnavíkurskarið
er mjög einkennilegur hóll, að mestu gróinn, er Þjófur nefnist og má
telja líklegt að áðurnefndir Þjófaklettar dragi nafn af honum enda í
svipaðri hæð en þó sund á milli. Þar niður af er Gatnahryggur,
Fjall, Efribrekka, Neðribrekka og í henni um það bil miðri
er Háldánarklettur. Til er frásögn um að maður er Hálfdán hét
fyndist þar örendur og illa útleikinn á aðfangadagskvöld jóla og var
gjörningum um kennt en maður þessi gætti sauða fyrir þáverandi
Brúnavíkurbónda á áðurnefndu fjalli og sjást þar en tóftarbrot.
Utan Gatnahryggs fellur
Bæjarlækurinn niður um brekkur og tún í Guðbrandsengi. Þá koma
Klaufir en Útbrekkur neðar og að lokum tún jarðarinnar.
Helstu örnefni í túninu eru: Fremst er
Nátthagi, þá Réttartunga, Hesthústunga. Hlauphústunga
er utar en Hjáleiga er yst. Þá eru Útmýrar en Stekkur
er yst og þrýtur þar undirlendi víkurinnar en við taka torfærur og flug er
Brúnavíkurbjarg nefnist.
Niður frá túni, út með sjó, eru básar er
heita talið frá ánni: Hákarlavogar og Höfn og er þar allgóð
lending. Þá koma Ytri- og Innri-Kvosir og Stekkabás.
Búrfellsgil
heitir djúpt klettagil er liggur frá Búrfelli í sjó niður og má segja
að það skilji hið byggilega land frá ófærum. Utan Búrfells er
Grenjahnaus, Stekkhvammsfell (413m), en yst er
Almenningstindur (448m). Niður af Grenjahnaus heita
Hafnarbotnar, þá Bæjarjaðar og Flatijaðar. Í Bæjarjaðri
neðst er djúpt og sérkennileg klettaskora er Hrafnagjá heitir. Þar
með sjó eru Urðarbás og Langafjara. Utan Flatajaðars er
Háijaðar (eða Breiðijaðar). Þá kemur Illagil (og
Borgartangar) en þar á að hafa verið sauðaborg áður fyrr og sjást þar
enn tóftarbrot. Sauðageymsla lagðist þar niður er sauðamaður ekkjunnar er þá
bjó í Brúnavík fórst þar í illviðri og sauðir hennar allir.
Niður af Borgartöngum heitir
Brattijaðar og Skál og þar niður af er Skálarbás.
Utan Borgartanga heitir Illakinn
og þá Stekkhvammstangar og Stekkhvammur en það er allstórt
grashvolf er nær til fjallsbrúna og á þar að hafa verið stekkur til fonra og
sjást þar gömul tóftarbrot. Niður af Stekkhvammstöngum heitir
Neðrabjarg. Utan Stekkhvamms er Gjáarnef og síðan
Almenningur. Þar niður af eru Keflavíkurflug, lítt geng. Þá koma
Keflavíkurtorfur og Keflavík og út af henni er sker er
Fauskur heitir (uppúr um háfjöru). Þá kemur Almenningsfjara en
yst er Almenningsfles.
Í Brúnavík var síðast búið 1944.
Þar var löngum tvíbýli og þótti ætíð gott til búsetu. Mjög reglulega lagaðar
brúnir liggja frá Búrfellsgili inn norðurfjall víkurinnar en smálækka
inn eftir. Má ætla að víkin dregi nafn af brúnum þessum, Brúnavík.
Svæðaskrá
|