FJARÐARÁ Eftir
handriti Stefáns Baldvinssonar frá 1957
Viðbætur innan sviga eru eftir samtöl
við Sigurð Stefánsson frá 1971
Hún hefur upptök sín í
Vatni sem er á fjallsveginum Tó sem er á milli Bárðarstaðadals
og Héraðs. Frá Vatninu rennur hún austur á allhátt klettabelti
sem er fyrir botni Bárðarstaðadals og heitir Klif. Steypist
hún fram af Klifunum vestan til og rennur síðan austur
Bárðarstaðadalinn sem næst miðju. Nokkuð fyrir innan Bárðarstaði
og Árnastaði er foss í henni er Arnarfoss heitir. Undir honum
er mjög djúpur hylur en ekki stór að ummáli er Arnarfosshylur heitir.
(Í Arnarfosshyl gengur silungur innst í ána).
Þegar austur fyrir Bárðarstaði og Árnastaði kemur sveigir áin
meira til suðausturs og austan við Úlfsstaði rennur hún alveg að
endanum á Svartamónum sem áður er nefndur í því er ritað er um
Úlfsstaði. Þar gengur dálítill grastangi fram í ána. Við hann er djúpur
hylur er Svartamóshylur heitir. Í honum er oft veiðisælt þegar
silungur er genginn í ána. Á nokkru svæði fyrir austan þennan hyl rennur áin
í sveigum og ganga þar svitt á hvað grasivaxnir tangar fram í hana.
Fyrir austan þetta svæði rennur áin beint til austurs á nokkrum kafla eða út
á móts við það er Norðdalsáin rennur í hana að norðan en sunnan við
hana er þá norðausturhornið á Enginesinu er heitir Réttartangi.
Norðan og norðaustan undir honum er allstór hylur er Réttarhylur
heitir. Við Réttartangann sveigir áin til suðurs á milli Enginess
og Klyppsstaðaness en sveigir síðan til austurs nærri suður undir
Suðurfjallinu.
Hofsáin, sem áður er nefnd, rennur í hana skammt austan við þar sem
hún sveigir. Þar er hylur í henni er Hofsárhylur heitir. Nokkru
austar rennur áin alveg meðfram Suðurfjallinu á dálitlu svæði og
heitir þar Einstigi. Þar er nokkuð langur hylur í henni er
Einstigshylur heitir. Fyrir austan hann sveigir áin lítils háttar til
norðausturs og rennur þannig á nokkrum kafla. Þar er hylur í henni er
Kirkjuárhylur heitir. Kirkjuáin er rennur austan Klyppsstaðar
rennur í Kirkjuárhylinn.
Þegar út fyrir Kirkjuárhylinn kemur sveigir áin aftur í austur og
rennur þannig beint austur undir Sævarenda. Nokkuð vestan við
Sævarenda, þar sem Húsáin rennur í hana, er hylur í henni er
Húsárhylur heitir. Rétt vestan við Sævarendatúnið er vað á ánni
er Hesthúsvað heitir. (Á móti Hesthúsvaði var hesthús). Sjávarflóðs gætir í ánni inn að þessu vaði.
Frá Hestúsvaðinu rennur áin í austur, austur að sandinum fyrir
fjarðarbotninum þar sem Kríusandur heitir. Norðaustur af Sævarenda
er nokkuð stór grasivaxinn hólmi í ánni. Hann heitir Kríuhólmi og
tilheyrir Sævarenda. Vestur við endann á hólmanum er vað yfir
Fjarðarána. Skammt austur af Kríuhólmanum er hylur í ánni er
Naustahylur heitir. Dregur hann nafn af tanga sunnan við ána austanvert
við Sævarendatúnið er Naustatangi heitir.
Nokkru austar í ánni er annar hólmi er Sævarendahólmi heitir. Hann er
grasivaxinn og í honum er dálítið æðarvarp. Áin rennur norðan við hólmann en
sunnan við hann er leirurenna semþornar á fjöru en flæðir í á flóði.
Norðaustur af hólmanum eru allstórar sandleirur sem þorna um fjöru en yfir
þær flæðir á flóði. Þetta svæði heitir Lón. Frá Kríusandinum
rennur Fjarðaráin norðaustur með sandinum sem er fyrir
fjarðarbotninum. Lónin ná norðaustur að svokallaðri Eyri sem er
Stakkahlíðarmegin við ána. Það er grasigróin sandeyri. Skammt frá henni á
leirunni er tilbúinn grjóthólmi er tilheyrir Stakkahlíð. Í honum er
æðarvarp. Áin rennur þrengra en Lónin eru frá hólmanum og til sjávar.
Þar sem hún rennur í sjóinn heitir Fjarðarárós en venjulega í daglegu
tali er það aðeins kallaður Ós. Þegar sjór er kyrr er stundum lent í
Ósnum á árabátum og smáum mótorbátum.
Á nokkru svæði innan við Ósinn rennur áin alveg við bakkana að norðan
og fellir í sjóinn suðaustan við áðurnefndan Knörr austast í
áðurnefndri Knararvík. Ósinn færist stundum til vegna sands
sem í honum er og dýpi í honum er mjög breytilegt eftir því hvort áin grefur
hann niður eða brim ber sand í hann.