|
Örnefni í Kjólsvík |
|
KJÓLSVÍK
(Handrit: að mestu
eftir Daníel Pálsson
|
Fyrir sunnan Kjólsvíkurá yst heita
Sauðaból. Inna við þau, meðfram ánni er gamalt jarðsig, kallað
Gömluhaup. Út af Sauðabólum efst er Brattijaðar nðrðan í
Flugahorni en svo nefnist ysti og neðsti hluti Grenmósraðanna
sunnan Kjólsvíkur. Skammt út af Flugahorni liggur sker, kallað
Hlass. Upp af Sauðabólum miðjum gengur hjalli sem
Stórihjalli nefnist. Á röðunum upp af Stórahjalla er tindur sem
Stóritindur heitir. Framan við Stórahjalla niður undir
Sauðaból og upp undir Grenmóskoll er grasivaxin lág er heitir
Langalág. Fram af Löngulág efst eru Þjófabotnar og neðan í
þeim er Þjófahryggur. Upp úr Þjófabotnum, upp á
Grenmósraðir, gengur klettaskora er heitir Sauðaklauf.
Milli Grenmós og Kerlingarfjalls
er Kjólsvíkurskarð sem reiðgata liggur um milli Kjólsvíkur og
Breiðuvíkur, stutt og allgreiðfær leið. Annað skarð er innan við
Kerlingarfjall, kallað Kerlingarfjallsskarð. Kjólsvíkurmegin
við Kjólsvíkurskarð er mýrlendið undirlendi, kallað Bungur en
utan undir þeim er Bungutjörn. Milli Bungutjarnar og
Kjólsvíkurár er mýrarfláki, kallaður Breiða. Norðan í
Kerlingarfjalli er klettadrangur er Kerling heitir en neðan og
framan við hana eru Kerlingarbotnar. Sunnan við Kjólsvíkurá
innst er Svarðarmelur og sunnan undir honum er Svarðarmýri.
Inn af Kjólsvík liggja Hámelar (Kjólsvíkurmelar). Af
Hámelum yst og efst er Kjólsvíkurskarð (eða Súluskarð innra)
milli Krossfjalls og Súlutinds. Um það liggur reiðgata niður á
Þrándarhrygg til Borgarfjarðar. Súluskarð ytra er milli
Súlutinds og Víðidalsfjalls er farið var til Brúnavíkur.
Niður frá Víðidalsfjalli gengur röð sem Hall heitir. Frá
Halli niður að ánni heita Hallklettar.
Frá Kjólsvíkurá inn og upp
Hámela ganga tvö gil og heitir hið syðra Moldargil. Tungan milli
giljanna kallast Klafar. Utan undir Hallklettum er mýrlendi,
kallað Kriki. Í Krika eru grjóthólar, kallaðir Hólar.
Út og upp af Krika eru Grænukinnar en út og upp af þeim eru
Efri- og Neðri-Háuhlaup og ná þau að Víðidalsfjalli. Utan
við Háuhlaup er Innstihryggur en utan undir honum skerst
Víðidalur upp í fjallgarðinn og fellur um hann Víðidalslækur.
Munnmæli herma að fram á 17. öld hafi Kjólsvík verið slétt og fögur.
Stöðuvatn hafi verið uppi á Víðidalsfjalli sem lækur rann út ofan í
víkina. En eina nótt hafi fjallið klofnað um vatnið og hlaupið runnið niður
alla vík út undir Hlass.
Upp af Víðidal liggur
Víðidalsskarð til Hvalvíkur. Utan Víðidals er gróðurlaus
melhryggur, kallaður Miðhryggur en utan við hann er Glettingsdalur
og fellur eftir honum Glettingslækur. Út af Glettingsdal er
Glettingskollur. Samkvæmt málvenju virðist fjallið sjálft ekki heita
Glettingur heldur aðeins flugin utan í því, milli Kjólsvíkur og
Glettinganess. Sunnan í Glettingskolli eru Efri- og
Neðri-Fláar. Milli Glettingslækjar og Kjólsvíkurár utan
til heitir Stekkur. Inn og upp af honum heita Láguhlaup og þá
Hryggir inn og upp undir Háuhlaup.
Rétt norðan Kjólsvíkurár gengur
langur og mjór hryggur meðfram henni og heitir hann Kattarhryggur.
Milli hans og Hryggjar eru Sund. Neðan undir Glettingi
er einkennilegur klettur er heitir Kjóll. Kjóll þýðir skip í
fornu máli og mun víkin draga nafn af honum. Í brekkurótinni fram og upp af
Kjólnum er lítil hvilft, kölluð Hvolf. Skammt neðan við
Kjólinn stendur Kjólsvíkurbærinn (í eyði frá 1938), í lágum
hvammi norðan við aðal dalinn. Er bæjarstæðið hið hrikalegasta undir
snarbröttum Glettingskolli en Kjóllinn ver það skriðuhlaupum
og snjólflóðum.
Í túninu niður af bænum er uppsprettulind,
kölluð Gvendarbrunnur. Brekkan frá Kjól og á sjávarbakka
heitir Bæjarbrekka. Fremsti hluti túnsins og áfram inn með
Bæjarbrekku kallast Leyningar. Upp af ytri hluta túnsins heitir
Jaðar en efsti hluti hans heitir Jaðarstoppur. Jaðarinn
var löngum talinn svo góður til beitar að hann jafngilti 30 hestburðum af
töðu.
Syðst við sjó fram er malarfjara undir
bröttum bökkum er heitir Kjólsvíkursandur og er þar hætta fyrir
sauðfé. Rétt utan við Sandinn eru tveir básar, Lækjarbás sem
Bæjarlækur fellur í og Völvubás. Fram undan túni utan til er
flúð er heitir Baka. Lendingarstaðir eru tveir, Ker undir
Bjarndýrsklöpp niður af bænum og Höfn út undir Gletting.
Má stundum nota aðra ef hin er ófær.
Leiðin til Glettinganess er undir
flugum Glettings. Er farið í gegn um gat á kletti er kallast
Gatklettur, (er nú horfinn). Síðan er farið undir ófæru er
Forvaði nefnist og þarf þar að sæta sjávarföllum. Leið þessi getur verið
hættuleg vegna grjótflugs. Utan Forvaða er löng malarfjara er
Hvalfjara nefnist og er hún í svonefndum Hvalbás og enn utar er
Naumaskot. Milli Hvalbáss og Naumaskots er lág klöpp er
Gullklöpp heitir. Áður fyrr glitraði hún öll í sólskini af gylltum
brennisteinskís sen nú hefur að mestu verið plokkaður burt.
Um miðjan Gletting er
Fálkatindur og rétt niður af honum er Illabrík og enn neðar er
Illiskúti.
Svæðaskrá
|