|
 |
 |
|
Örnefni í landi
Klyppsstaða |
|
KLYPPSSTAÐUR
Eftir
handriti Stefáns Baldvinssonar frá 1957
Viðbætur innan sviga eru eftir samtöl
við Sigurð Stefánsson frá 1971
|
Landamerki á milli
Klyppsstaða og Úlfsstaða eru Norðdalsáin en landamerki
milli Klyppsstaða og Stakkahlíðar eru eftir beinni línu sem
dregin er á milli Karlfellsraðar sunnan í miðju Karlfelli þar
sem austurhlið þess beygir til norðausturs og í fremsta grjótholt í
Sævarendablá. Lína þessi liggur dálítið vestan við svokallaðan
Háskaga í Stakkahlíðarlandi.
(Nafnið á bænum er ýmist borið fram Klyppsstaður eða Klyfsstaður.
Ekkert klif er í námunda við bæinn). (Í Kallfellinu (Karlfellinu) eru
háir klettar og óvenju skýrt bergmál. Smalar léku sér oft að því að
kalla uppí bergið. Nafn fjallsins gæti verið dregið af þessu).
Innskot við pentun: Örnefnastofnun telur réttast að nota
Karlfell og Klyppsstað.
Klyppsstaðatún er á milli Norðdalsár og Kirkjuár, efst
á sléttlendinu, við brekku sem er ofan við það. Neðan við túnið er stórt
graslendi, engjar og beitiland.
Að vestan takmarkast það af Norðdalsá og Fjarðará, að sunnan
af Fjarðará og að austan af Kirkjuá. Svæði þetta heitir
Klyppsstaðanes. Nær það á kafla þvert yfir sveitina því Fjarðaráin
rennur þar fast við Suðurfjallið.
Austan við Kirkjuána er stórt grasivaxið flatlendi er
Klyppsstaðablá heitir. Eru þar véltækar allgóðar engjar. Að sunnan
takmarkast blá þessi af Fjarðaránni en að austan af áðurnefndri
landamerkjalínu á milli Klyppsstaða og Stakkahlíðar. Efst á
þessari sléttu, upp við hallandi land sem tekur við fyrir ofan, spölkorn
fyrir austan Klyppsstað, eru beitarhús frá Klyppsstað og
nokkurt tún í kringum þau. Hús þessi heita Klyppsstaðahjáleiga og
sést það á gömlu manntali að þar hefur áður fyrr verið búið. Upp frá þessum
sléttum tekur við hallandi land upp að fjöllum er bak við það liggja. Fjöll
þessi heita Miðfell vestar en Karlfell austar.
Upp á brekkunni
ofan við Klyppsstaðatúnið, nærri Norðdalsánni, er grasivaxið
holt er Króarholt heitir. (Króarholt er norðvestan við
bæinn, alveg við ána. Þar er eins og hvammur við ána. hann er
þröngur og gæti verið króarlegur). Þar var áður fjárhús en er nú niðurlagt.
Vestan við holtið er foss í Norðdalsánni er Norðdalsárfoss
heitir. (Um 100 - 250 metrum ofan við Norðdalsárfoss eru dálitlar
syllur í klettum við ána sem Lambahvammar heita).
Upp frá brekkunni, ofan við Klyppsstaðatúnið á milli
Norðdalsár og Kirkjuár, eru alllangt upp eftir dálítið hallandi
lyngmóar og sums staðar dálítið hallandi melar. Þegar ofar dregur með
Kirkjuánni vex hallinn á landinu dálítið og taka þar við grasgefnar
harðvellisengjar er Selgontur heita. (Gonta nefnist mjótt engi.
Selgontur eru margir geirar (upp á annað land). Slíkar gontur voru á
mörgum bæjum. D.d. var sagt: „Nú sláum við gontuna hérna út
úr“). Suðvestur af
Selgontunum og niður af Norðdalsánni er graslendi, lítilsháttar
hallandi, er Selmýri heitir. Suðvestan við Selmýrina er
foss í Norðdalsánni er Reykjafoss heitir. (Reykjafoss
dregur nafn sitt af úða miklum sem er upp af fossinum).
Vestan við Selgotnurnar og Selmýrina er lækur er Sellækur
heitir. Hann sprettur fram úr hæðabrúnunum norðvestan við Selgonturnar.
Skammt vestan við hann, inn af Selmýrinni, eru fallnar húsatættur.
Þar voru beitarhús frá Klyppsstað fyrir nokkrum árum og dálítið tún í
kringum þau en nú er það allt niðurlagt. Þessi staður heitir Sel.
(Frá Seli sér inn eftir öllum dalnum og út eftir öllum dalnum).
Vestan við Sellækinn byrjar Norðdalurinn. Hann er sléttur á
löngu svæði meðfram Norðdalsánni eða langt inn í dalinn. Nálægt miðju
þessa graslendis á lengdina sveigist dalurinn meira til norðvesturs og
heitir þar Leiti. Upp af sléttlendi dalsins, austan við Leitið,
liggja grösugar brekkur, víðast harðvelli, ágætar engjar. Þær ná upp á
brúnina þar sem hæðirnar byrja undir Miðfellinu sem er fjall það er
ræður landamerkjum á milli Klyppsstaða og Hjaltastaðaþinghár.
Engjar þessar heita Norðdalsbrekkur. Upp á brúninni ofan við þær er
dálítil dæld, grasivaxnar engjar, er Slakki heitir. Norðvestur af
Slakkanum, dálítið hærra í fjallinu austast á Efri-Vatnahjallanum,
er stór steinn er Náttmálasteinn heitir. Eftir gömlum eyktum mun
náttmál hafa verið miðuð við hann frá Stakkahlíð.
Graslendið í dalnum vestan við Leitið heitir Kolahraunsmýrar.
Brekkurnar ofan við mýrarnar heita Vatnahjallabrekkur. Ofan við þær
eru tveir hjallar, hver upp af öðrum, er heita Neðri- og Efri-Vatnahjallar.
(Valnahjallar eru stakir á þessu landssvæði. A.m.k. sá neðri er
mjög grasgefinn. E.t.v. draga þessir hjallar nafn sitt af sauðavölum
en Sauðahjalli er þarna fyirir ofan). Innan við mýrarnar og brekkurnar er allstórt dálítið hallandi svæði er nær
inn að Mosdal norðan Norðdalshnjúks. Úr Norðdalnum og
upp í mynni Mosdals er allhá og brött brekka. Mosdalurinn er
stuttur og endar á fjallsegginni á milli Loðmundarfjarðar og
Héraðs. Heitir þar Norðdalsvarp.
(Innskot við prentun:
Vatnahjallar eða Valnahjallar - spurning hvort er rétt? Annað er
örugglega rangt tekið upp af frumriti.
Norðan við Mosdalinn er
fjall er Botndalsfjall heitir og er það að mestu leiti í
Eiðaþinghá. Norður af mynni Mosdalsins á milli Botndalsfjalls
og Miðfells er skarð eða klettalaus fjallsegg er Oddsskarð
heitir. Mjög brattar og háar skriður eru frá dalnum og upp í skarðið. Austan
við skarð þetta eru sveigmyndaðir klettar í Miðfellinu, háir og
þverhníptir. Neðan undir þeim er stórgrýtt urð. Svæði þetta heitir Askja.
Austan við hana taka áðurnefndir Vatnahjallar við.
Miðfellið liggur frá norðvestri til suðausturs á því svæði sem það er
meðfram Norðdalnum en síðan liggur það til norðausturs. Þar sem
Miðfellið sveigir til norðausturs er dálítill hjalli í því er
Sauðahjalli heitir. Austan undir Miðfellinu, á milli
Norðdalsins og dals sem er á milli Miðfells og Karlfells
og Miðdalur heitir, er melabunga er Háumelar heita.
Ofan við áðurnefndar Selgontur er brött brekka, upp á brekkubrúnina
austan við Háumelana, er Strípabrekka heitir og nær hún að
Kirkjuánni.
Nokkuð fyrir ofan brekku þessa, upp með Kirkjuánni en austan undir
Háumelum, eru klettadrangar á háum með og heita þeir Strípar.
(Strípar eru einstakir klettar á háum hól).
Kirkjuáin kemur úr áðurnefndum Miðdal og rennur ofan í
Fjarðará. Hún rennur örskammt frá íbúðarhúsinu á Klyppsstað og er
foss í henni skammt frá húsinu er Kirkjuárfoss heitir. Nokkuð fyrir
austan Kirkjuána er önnur minni á er hefur upptök sín í
Karlfellinu og heitir Hjáleiguá. Hún rennur ofan á sléttuna rétt
austan við Klyppsstaðahjáleiguna og sveigir þar austur með brekkunum
og rennur í svokallaðan Skagalæk sem er skammt vestan við Lágskaga
sem er í Stakkahlíðarlandi.
Svæðið á milli Kirkjuár og Hjáleiguár og upp að hjöllum sem
eru neðan undir Karlfellinu heitir Gunnengi. Hjallarnir sem nú
voru nefndir heita Hrossahjallar. (Hrossahjallar eru
smástallar hver upp af öðrum en í þeim eru engir klettar). Efst í Gunnenginu, neðan
undir Hrossahjöllum, skammt frá Kirkjuánni, er einstakur,
nokkuð stór klettur, er Einbúi heitir. (Einbúi setur
svip sinn á Gunnengi).
Miðdalurinn austan Kirkjuár liggur frá Hrossahjöllum og
endar inn við svokallað Miðdalsvarp. Á varpinu miðju er allstór
einstakur hnjúkur er Miðdalshnjúkur heitir. Nálægt miðjum
Miðdalnum að austanverðu eru klettar neðst í Karlfellinu er
Votubjörg heita.
Sunnan undir Miðdalsvarpinu er oftast jökulfönn. Svæðið austan
Hjáleiguár og að landamerkjum á milli Stakkahlíðar og
Klyppsstaða heitir neðst næst sléttunni Klyppsstaðaenni. Þau eru
dálítið hallandi. Næst ofan við þau er dálítið svæði með minni halla er
heitir Balar. Ofan við þá er allstórt hallandi engi er
Grænahnausengi heitir. Vestan við það í brekkunum er svæði er tilheyrir
Hrossahjöllum. Það er á milli Hjáleiguár og Grænahnausengis.
Hrossahjallarnari ná því á milli Kirkjuár og
Grænahnausengis. Ofan við Grænahnausengið er brattur og langur
melur er Grænihnaus heitir. (Grænihnaus er eins og smá höfði,
lynggróinn að ofan, en uppblásinn kinn í honum). Hann er bæði í Stakkahlíðar og
Klyppsstaðalandi.
Sunnan í Karlfellinu, í Klyppsstaðalandi ofan til, er allstórt
svæði er Hvolf heitir. (Karlfellið er eins og dálítið
bogadregið inní sig að sunnanverðu. Það er Hvolfið).
Svæðaskrá
|