|
 |
 |
|
Örnefni í landi Nes |
|
NES
Eftir
handriti Stefáns Baldvinssonar frá 1957
Viðbætur innan sviga eru eftir samtöl
við Sigurð Stefánsson frá 1971
|
Eins og segir um
Seljarmýri ræður Merkilækur landamerkjum á milli þessara jarða að
vestan en að austan ræður Neshjáleigulækur landamerkjum milli Nes
og Neshjáleigu. Lækur þessi hefur upptök sín upp á svokölluðum
Neshálsi sem er á milli Loðmundarfjarðar og Húsavíkur.
Lækurinn rennur til sjávar meðfram vesturjaðri Neshjáleigutúns.
Á milli Nes og Húsavíkur ræður landamerkjum á nokkru svæði
fjall er Skælingur heitir. (Þegar komið er djúpt af hafi leit
Skælingur út eins og kóróna eða kínverskt hof. Frá
Loðmundarfirði að austanverðu er hann hallandi upp frá suðri til
norðurs). Frá Skælingi liggur bein lína og um stað á
norðurbrún Nesháls er Sandskeið heitir og í vesturröð
Nónfjalls en austan þess eru landamerkin í Fossdalsvarpi.
Landamerki þessi eru sameiginleg fyrir Nes og Neshjáleigu
gagnvart Húsavík enda beiti- og afréttarland sameiginlegt fyrir báða
bæina. Innri-Álftavík tilheyrir þessum jörðum og er hún eingöngu
beitiland. Landamerki á milli hennar og Ytri-Álftavíku, sem eru
jafnframt landamerki á milli Loðmundarfjarðar og Borgarfjarðar,
eru um Miðmundarfjall og ganga því nær lóðrétt í sjó fram. (Sjá
örnefnaskrá Ytri-Álftavíkur)
Mikill hluti af Neslandi er hálent og bratt fjalllendi. Austan
Hrafnatinda, sunnan undir fjallinu Skælingi, er stór hvilft í
fjallið er Skollabotnar heita. Neðan við fjallshlíðina, niður undan
þeim, eru miklir melar er ná að sjó og heita þeir Nesmelar. Þeir eru
snarbrattir og háir við sjóinn. Ekki er ólíklegt að þeir séu framhlaup úr
Skollabotnum.
Vestan við Nesmelana upp undir fjallinu er allstór
melur eða höfði er Sauðahöfði heitir. (Sauðhöfði er
hjalli sem liggur að ofanverðu inn í fjallið en ansi há brekka er sunnan í
honum). Brekkurnar í fjallinu ofan við
hann eru stundum nefndar Sauðhöfðahlíðar. Suðvestur af
Sauðhöfðanum á milli Nesmela og Merkilækjar er mýrarsvæði
er Sláttumýri heitir. Sunnan undir vesturhorni Nesmela meðfram
sjónum er nokkuð stórt grasivaxið svæði, mikið lægra en melarnir, og nær það
vestur að Merkilæknum. Svæði þetta heitir Gerði. (Í
Gerði virðast vera tættur). Gata liggur
af því austast upp brekku og upp á melana; heitir það Gerðisbrekka.
Suðaustan við fjallið Skæling, austan Skollabotna, eru
melabungur miklar er liggja austur að Neshálsinum. Sunnan undir þeim
er hjalli; í brún hans eru víða fremur lágir klettar. Hjalli þessi heitir
Grjótbrún. Vesturendi hans er við Skollabotna en austurendinn nær
að Neshálsinum. Nokkuð austan til í henni er klauf upp í gegnum
klettabrúnina. Hún heitir Sauðaklauf. Niður frá vesturenda hans
liggur brött melbrekka er Hryggjarbrekka heitir. Um Sauðhöfða,
Hryggjarbrekku og Grjótbrún liggja götur til Húsavíkur.
Neðan undir klettunum í Grjótbrúninni er brekka ofan á annan minni
hjalla er Sniðahjalli heitir. (Í Sniðahjalla eru smásnið eða
smástallar). Neðan undir honum eru Sniðabrekkur,
nokkuð brattar og lengri brekkur en fyrir ofan hann. Ná þær niður að nokkuð
stóru graslendi er Engjahjalli heitir. Vestur af honum, beint upp af
Nestúninu upp undir brekkunum, er grasivaxinn hvammur er
Torfhvammur heitir.
Úr Skollabotnum kemur lækur er rennur niður austan Hryggjarbrekku,
niður Nesmela og um Nestún vestan við bæjarvegginn og til
sjávar í Nestjörn. Lækur þessi heitir Fosslækur.
Nesmelarnir liggja að Nestúninu að vestan. Skammt frá túninu
er nokkuð hár melur hryggmyndaður er Skeggjahraun heitir.
Upp á Grjótbrúninni, nálægt miðju hennar, sprettur upp lækur er
rennur niður brekkurnar og í gegnum Nestún austan til og til sjávar í
svokallaðri Hellisfjöru. Lækur þessi heitir Borgarlækur en
gilið, í Nestúni er hann rennur um, heitir Borgargil.
Neðan undir áðurnefndum Engjahjalla meðfram sjónum á milli Nestúns
og Neshjáleigulæks er nokkuð stórt, dálítið hallandi, mýrlent
graslendi en meðfram sjónum eru þurrir og nokkuð þýfðir bakkar. Svæði þetta
heitir Nesengjar eða Nesmýrar. Austan í endanum á
Sniðabrekkunum og Sniðahjallanum er brött brekka frá
hjallabrúninni og niður í Neshjáleigudal er tekur við þar fyrir
austan. Brekka þessi heitir Sniðakinn. (Sniðakinn er
alveg slétt upp úr og niður úr). Á henni á dálitlu svæði er
lítill hjalli er Litli-Hjalli heitir.
Meðfram sjónum fyrir Neslandi eru þessi örnefni frá vestri til
austurs: Merkilækjarbás heitir þar sem Merkilækur rennur til
sjávar. Austan við hann er tangi er Merkilækjartangi heitir. Austan
hans er Keflafjara heitir og austan hennar önnur fjara er
Gerðisfjara heitir en á milli þeirra heitir Gerðistangi.
(Í Keflafjöru rak mikið af keflum (stuttum rekaviðarbútum)).
Austan við Gerðisföruna er löng fjara undir Nesmelunum er
Melafjara heitir. Hún nær austur á móts við Nestún vestan til.
Austan við hana er klettatangi og austan í honum vogur er Hundavogur
heitir. Austan við hann er stakur klettur í sjónum, toppmyndaður, er
Kerling heitir. Í vog þessum er hægt að afferma og ferma báta er
sjóveður leyfir. (Í Hundavogi er leiðindalending. Þar gátu menn
lent í hrakningum og blotnað. Af þessu gæti nafnið verið dregið sbr.
að vera eins og hundur dreginn af sundi. Vogurinn er eiginlega beint
fyrir neðan bæinn, aðeins gentið til suðvesturs).
Austan við vog þennan er alllöng nokkuð stórgrýtt
malarfjara er Nesfjara heitir. Austan við hana er forvaði og austan
hans önnur fjara er Hellisfjara heitir. Bakkinn yfir báðum þessum
fjörum er hár og brattur, klettalaus yfir Nesfjöru en klettar yfir
Hellisfjöru og nokkur skúti undir þeim.
Mikinn þara rekur oft í Hellisfjörum og er þá ágæt þarabeit þar fyrir
sauðfé en hættuleg í miklum brimum vegna forvaðans er áður er nefndur.
Stórgrýtt fjara er austan við Hellisfjöruna en austan við hana er
vogur er Hvalvogur heitir. Nokkuð fyrir austan hann er dálítill tangi
er Hjalltangi heitir. Á honum stóð áður fiskhjallur er notaður var
fyrr á árum er róið var til fiskjar frá Nesi á árabátum.
(Hjalltangi gæti dregið nafn af hjalla undir fiskmeti).
Dálítið frá tanganum að austan er sérstæður, nokkuð stór klettur í sjónum og
mjótt sund á milli hans og tangans. Austan við tangann er dálítið breiður en
stuttur vogur og austan við hann lágar hallandi klappir en dálítið hár bakki
fyrir ofan. Vogur þessi og klappir og dálitil malarfjara við enda vogsins
heitir einu nafni Miðlending. Klappirnar halda áfram dálítið austur
frá Miðlendingunni og enda þar sem áðurnefndur Neshjáleigulækur
rennur í sjóinn. Austasta hornið á þeim heitir Lækjarklöpp. Er þar
stundum lagt að á árabátum þegar erfitt er að lenda.
Upp af bænum á Nesi er hóll í túninu er Hesthúshóll heitir og
dálítið fyrir ofan hann er svæði í túninu er Björnskofatún heitir.
Svæðaskrá
|