|
Örnefni í landi
Neshjáleigu og Innri-Álftavík |
|
NESHJÁLEIGA OG INNRI-ÁLFTAVÍK
Eftir
handriti Stefáns Baldvinssonar frá 1957
Viðbætur innan sviga eru eftir samtöl
við Sigurð Stefánsson frá 1971
|
Landamerki fyrir
Neshjáleigu eru að mestu leyti hin sömu og fyrir Nes því
beitiland allt er óskipt en engjum er skipt. Réttur til fjörubeitar og reka
er einnig sameiginlegur fyrir báðar jarðirnar.
Upp frá Neshjáleigu til norðausturs gengur dálítill dalur upp í
fjallið, eða Nesháls, austan Grjótbrúnar og Sniðakinnar
er Neshjáleigudalur heitir. Neshjáleigulækur rennur niður
vestast í honum austan undir Sniðakinninni en vestan til í honum
rennur á niður sem hefur upptök sín upp á Neshálsinum og heitir hún
Landsendaá eftir svæði því er hún rennur síðast um til sjávar. Austan
við á þessa upp á Neshálsinum er nokkuð stórt svæði er Víðátta
heitir. Austan við þetta svæði er lágt fjall þeim megin sem að Víðáttunum
snýr er Víðáttufjall heitir. Það nær frá Fossdalsvarpi
norðaustan við Víðátturnar og suður að Neshjáleigudal.
Frá
Neshjáleigu liggja götur upp á Nesháls sem farið er eftir til
Húsavíkur. Þegar farið er upp frá Neshjáleigu er komið upp að brattri
brekku vestan Neshjáleigudalsins. neðan undir þessari brekku er
dálítil grasþúfa er heitir Biskupsþúfa en brekkan sjálf heitir
Oddar. (Oddar eru melakambar, ekki mjög sverir, nánast
hryggir).
Göturnar liggja í skásneiðingum upp Oddana. Þegar kemur lengra norður
á Neshálsinn liggja göturnar um langan mel sem vörður eru á og sem heitir
Vörðumelur. Skammt fyrir norðan hann er
Sandskeið, er nefnt er í því er ritað er um Nes.
Sunnan í Víðáttufjallinu austan við Neshjáleigudalinn er
nokkuð stór hjalli er Miðmorgunshjalli heitir. Austan
Neshjáleigutúns er allstórt mýrarsvæði er Kögurmýri heitir.
(Kögurmýri er inn af Kögrinu). Austan við mýri þessa tekur við allstórt landssvæði er Landsendi heitir og
liggur það norðaustur með flóanum utan við Loðmundarfjörð. Á svæði
þessu eru víðast harðvellisbakkar meðfram sjónum eða melar. Sums staðar eru
klettabríkur á því með grashvömmum á milli.
Næst Landsendaánni eru
klettar er Árklettar heita en nokkuð fyrir austan þá eru klettabríkur
er Krubbuklettar heita. Tangi er Stekkjartangi heitir er þar
fyrir neðan. Austan við Landsendaána neðan við mynni
Neshjáleigudalsins eru grasbrekkur er Landsendabrekkur heita.
Nokkuð fyrir austan þær er mjög brött hlíð er nær að svokölluðum
Nesflugum - klettum - er heitir Hlíð.
Örnefni meðfram sjónum í Neshjáleigulandi eru eins og hér á eftir
greinir: Neðan við Neshjáleigutúnið er dálítill klettatangi fram í
sjóinn er Afkastatangi heitir. (Á Afkastatanga var kastað af
bátum þó að ekki væri hægt að setja bátinn upp eða lenda). Harðvelli eða tún er upp á
bakkanum fyrir ofan tangann. þar hafa lengi staðið fjárhús en eru nú
niðurlögð. Suðaustur af Neshjáleigutúninu er annar nokkuð langur
klettatangi er Skúrklöpp heitir. (Upp af Skúrklöpp hafa
líklega verið einhverjir skúrar). Allmikið dýpi er meðfram henni að
vestan og hafa bátar oft verið affermdir og fermdir þar þegar sjóveður hefur
leyft.
Austur af Skúrklöppinni liggurstórgrýtt fjara austur að
dálítið hærri klettabrík er liggur þar nokkuð út í sjóinn. Hún heitir
Kögur og lýkur firðinum þar en fyrir utan tekur
Loðmundarfjarðarflóinn við. Skammt austan við Kögrið er langur
vogur upp í kletta sem þar eru. Hann heitir Alviðruvogur. Það er gott
að liggja inn á þessum vog þegar ekki er mjög mikið brim. (Í Alviðruvog
var alltaf hægt að fara í norðan- vestan- og norðaustanátt). Austan við voginn
er stutt en breið vík og ofan í hana rennur áðurnefnd Landsendaá.
Norðaustan við hann er það svæði sem aðallega er kallað Landsendi og
hafa örnefni þar verið áður skráð.
Undan Landsendanum norðaustan til
er sker, nokkuð frá landi, er Róðrarsker heitir og Róðrarsund
á milli skers og lands. (Róðrarsker ber nafn af því að það er eins og
bátur á hvolfi er það kemur upp á fjöru). Stórbrim ganga yfir það.
Austan við eða
norðaustan við Landsendann, nokkuð frá honum, gengur allhá klettabrík
fram í sjóinn. Hún er þunn næst landinu en töluvert breiðari fremst og
grasivaxin að ofan. Hún heitir Vígi. Nokkuð noraustan við Vígið
taka við klettar frá fjallsbrún í sjó er heita Nesflug. Vestast í
þeim nærri sjónum eru tvær klettabríkur er Stigar heita. (Í Stigum
eru eins og tröppur í berginu). Meðfram þeim
eru snarbrattar grastorfur og verpir hvítfugl - fýll - allmikið þar. Nokkru
ofar í klettunum er rák er Nesrák heitir. Í henni eru sjö örnefni frá
vestri til austurs og eru þau þessi: Flag, Þreparák,
Garðsgil, Garðjaðar, Naumarák, Gljúfragil og
Hvolf. Götur eru eftir rákinni á milli Hlíðarinnar og
Innri-Álftavíkur. (Nesrák er ekki löng en betra er að hafa
ekki hveiti í sér ef maður fer eftir henni).
Skammt fyrir ofan Nesrákina er önnur rák er
heitir Toddarák. (Í Toddarák eru grastoddar og ber hún
nafn af því). Eftir henni er mjög sjaldan farið enda ekki góð
umferðar. Austur af áðurnefndum Miðmorgunshjalla er dálítill hjalli
eða botn nærri klettunum er heitir Neðri-Leyningur. Nokkru ofar upp
af Neðri-Leyningunum er annar botn suðaustan í brúninni á
Víðáttufjallinu er Efri-Leyningur heitir. Austur frá honum liggur
rák eftir klettunum er Skjaldarrák heitir en austan við hana, austast
í klettunum, er dálítið svæði, grasivaxið og mjög bratt, er Skjöldur
heitir. Þessi rák er ekki góð umferðar og aðeins viðburður að hún sé farin.
Austan við Nesflugin er nokkuð stórt landsvæði er Innri-Álftavík
heitir. Þetta eru að mestu nokkuð brattar brekkur, lyng- og grasigrónar. Á
dálitlu svæði er sléttur bakki meðfram fjörunni. Þar eru gamlar grónar og
fallnar húsatættur austan til á bakkanum er heita Bæjarstæði.
Þegar
komið er austur úr Nesrák tekur við nokkuð breiður jaðar er
Heimastijaðar heitir. Austan við hann er gil, ekki mjög djúpt. Ofarlega
á þessu svæði, skammt neðan við brún fjallsins, er nokkuð stór botn eða dæld
í fjallið er Víkurdalur heitir. Upp úr honum er brött brekka upp í
fjallsbrúnina og heitir hún Uppgöngur. Á Innri-Álftavíkinni er
oft snjólétt og beitiland gott fyrir sauðfé enda var sauðfé oft rekið þangað
snemma á vorin fyrr á árum.
Austan við Innri-Álftavíkina eru klettar á milli hennar og
Ytri-Álftavíkur. Á milli víknanna eru tvær rákir er heita Tóarrák
– neðar – og Urðarrák – ofar.
Svæðaskrá
|