|
 |
 |
|
Örnefni í landi Seljamýrar |
|
SELJAMÝRI
Eftir
handriti Stefáns Baldvinssonar frá 1957
Viðbætur innan sviga eru eftir samtöl
við Sigurð Stefánsson frá 1971
|
Landamerki eru
Stóra-Hrauná að suðvestan og vestan og Skúmhattardalsá að
norðvestan. Að sunnan er það sjórinn í firðinum en að austan er það
Merkilækur er kemur úr gili í Hrafnatindum er heitir Krummagil
og rennur þaðan til sjávar. Hrafnatindarnir eru bæði í
Seljamýrarlandi og Neslandi. Þetta eru fremur lágir en langir
klettar, dálítið ofar en í miðri fjallshlíðinni. Upp á þeim er smágrýtt
slétt en nokkuð hallandi svæði, einkum efst, og nær það upp að dálitlum
klettum í efstu brún fjallsins. Frá upptökum Merkilæksins í
Hrafnatindum eru landamerkin bein lína upp á fjallseggina ofan við
tindana, rétt austan við klettabríkur tvær er á fjallsegginni standa og
heita Goðaborgir. (Goðaborgir eru klettatappar).
Nálægt Goðaborgunum að vestan er gjá eða skarð í fjallsröðina og
nokkuð vestar er önnur gjá í fjallsröðina. Gjár þessar eða skörð heita
Tröllkonuskörð.
Fjöllin norðan við Seljamýrarland ráða landamerkjum á milli
Seljamýrar og Húsavíkur. Þau eru, talið frá norðvestri:
Skúmhöttur, Flatafjall og Bungufell.
Vestast í Seljamýrarlandi er Skúmhattardalur austan
Skúmhattardalsár. Austan við hann gengur nokkuð há melabrík frá
Flatafjalli og suðvestur að dalnum. Hún heitir Skúmhattardalsbrík.
Fyrir botni dalsins í norðaustri er fjallið Skúmhöttur. Sunnan við
Skúmhöttinn, á milli hans og Flatafjalls, er skarð, klettalaust
en með bröttum skriðum þeim megin er að Skúmhattardalnum veit. Um það
liggur ekki vegur en hægt að fara um það til Húsavíkur.
Austan við Skúmhattardalinn og Fitjar í Stakkahlíðarlandi,
tekur við svæði, víða stórgrýtt, er nær frá Skúmhattardalsbrík og
suður að Stóru-Hrauná. Þar er grenjaland mikið eða mest í
Loðmundarfirði. Svæði þetta heitir Fitjahryggur. Landssvæðið frá
Fitjahrygg og austur að svokölluðum Stokkhömrum er allt grýtt
melaland en mikið gróið, aðallega lyngi, en gras sums staðar í dældum.
(Stokkhamrar eru eins og stokkar. þeir standa upp á endann).
Næst Stóru-Hraunánni er allbreitt svæði, mjög hallalítið, er heitir
Fjatafjall. Norðaustan við það hækkar landið nokkuð og eru þar
hryggir sem byrja rétt austan við Fitjahrygginn og liggja frá
norðvestri til suðausturs á löngu svæði eftir fjallinu. Hryggir
þessir heita Grenishólar. Á milli þessara hryggja eru sums staðar
djúpar dældir og í einni þeirra er stór og djúp tjörn er heitir
Grenishólavatn.
Efsti hluti fjallsins norðaustan við Grenishólana og austur að
Stokkhömrum eru hallandi og hækkandi melabungur upp að Flatafjalli
og Bungufelli.
Austasti endi Grenishólanna er kallaður Grenishólatagl. Upp af
því í fjallinu er dæld, grasigróin, er Töðubotn heitir. Lækur rennur
úr honum niður austan við Grenishólataglið og sameinast
Litlu-Hrauná sem hefur upptök í áðurnefndu Grenishólavatni.
Nokkuð fyrir austan Grenishólana og neðar en þeir að miklu leyti, er
brekka er liggur frá Stóru-Hrauná og upp að löngum hrygg er liggur
til austurs, dálítið neðan við áðurnefnda Stokkhamra. Brekka þessi
heitir Selbrekka en nefndur hryggur er melur að ofan en gróinn til
hliðanna og heitir Selhryggur. (Selbrekka kemur þvert í ána en
Selhryggur veit frá suðaustri til norðvesturs og kemur í endann á
Selbrekku).
Á milli Selhryggsins og urðanna
neðan við klettana í Stokkhömrum er djúp dæld, lokuð með hárri brekku
í norðvesturendanum en opin austur úr og heitir hún Hamrakverk.
Stokkhamrarnir eru dálítið háir klettar niður af miðju Bungufellinu
sem er norðaustan við þá. Þeir eru ekki langir frá vestri til austurs. Upp
af austurenda þeirra gengur töluvert stór klettabrík suður úr
Bungufellinu er Rjómatindsbrík heitir og er hún samnefnd
dálítilli klettabrík upp á suðurbrún Bungufellsins, beint upp af
Rjómatinsbríkinni og heitir hún Rjómatindur. (Rjómatindur
var af ömmu Sigurðar engu síður kallaður Ljómatindur heldur en
Rjómatindur.. Í sólarupprás byrjaði oft að ljóma á þessari brík.
þetta er klettabrík og enginn rjómalitur á henni).
Neðan við
Selhrygginn, austan selbrekkunnar suður að Stóru-Hrauná og austur
undir graslendi, er Litla-Hraunáin rennur um, er allstórt mólendi er
Selmóar heita og eru þeir allmikið lægri en landið vestan við
Selbrekkuna. Skammt austan við Selbrekkuna, á móunum sunnan við
Litlu-Hraunána, stóðu fyrir allmörgum árum beitarhús frá Seljamýri
er Sel hétu en eru nú niðurlögð.
Austan við Stokkhamrana er nokkurt harðvillisgrassvæði er Engi
heitir. Austan við það eru hallandi móar og háir melar. Nokkuð fyrir austan
Selmóana sveigir Litla-Hraunáin meira til suðausturs og síðan
til suðurs og rennur til sjávar nokkuð fyrir austan Stóru-Hrauná.
Meiri hlutinn af fjallshíðinni austan Stokkhamra og
Rjómatindsbríkur er að miklu leyti nokkuð brattar urðir og melabungur.
Selmamýrartún eldra er neðan undir þessu fjallasvæði austan til.
Vestur frá því, meðfram fjallinu, liggur grasslétta, mýri, vestur að
Litlu-Hrauná. Svæðið frá Seljamýrartúninu og alllangt vestur á
mýrina er kallað Myllublá en þar fyrir vestan og vestur að
Litlu-Hrauná er svæðið kallað Vörðumelsblá. Réttara mundi þó ef
til vill vera að kalla þessar einu nafni Seljamýrarblá. (Í
Myllublánni var lækur sem Myllulækur heitir. Þarna eru
rústir af myllu. Þar var kvörn til að mala korn).
Ofan við svæðið sem kallað er Vörðumelsblá er nokkuð langur en lágur
melur sem heitir Vörðumelur. Nokkurt graslendi er ofan við melinn á
milli fjallsins og hans og heitir þar Hestasund og Hestabalar.
Austan við Engið sem áður er nefnt og er austan við Stokkhamrana
eru háar og nokkuð fyrirferðarmiklar melabungur er Hnausar heita.
Ofan við Seljamýrartúnið er nokkuð hár og umfangsmikill melur er
Króarmelur heitir. Austan við hann en ofan við túnið er djúp dæld er
Króardokk heitir. (Var einnig nefnd Kró). Vesturendi hennar gengur að Króarmelnum en til
austurs er hún opin og slétt grasmýri austur frá henni.
Norðvestur af Króarmelnum eru nokkuð stórir grasbotnar er Botnar
heita og skammt frá þeim harðvellisgraslendi er Kúabalar heita.
Skammt suðvestur af vesturenda Hrafnatinda, dálítið neðar í fjallinu,
er hallandi graslendi, uppgróið hlaup. Þar stendur stórt bjarg er heitir
Einbúi. Nokkuð norðaustur af Króarmelsdokkinni er brött brekka
neðst í fjallinu er Þrepabrekka heitir. (Þrepabrekka er
í smá þrepum).
Norðaustur af Seljamýrartúninu, en ofan við svokallaðan
Selmýrarlæk, er nokkuð stórt graslendi er nær austur að Merkilæk
og heitir það Selmýri. Ofan við hana ganga harðvelliskrikar upp í
fjallið er Örvakrókar heita. (Örvakrókar eru smágeirar
(gontur) upp í fjallið og því kallaðir svo). Suðaustur af þeim neðst er nokkurt
grassvæði afmarkað af lækjum er Tunga heitir.
Neðan við áðurnefnda Myllublá suðvestur af Seljamýrartúninu
eru nokkrir grjóthólar sem ná nærri vestur að Litlu-Hrauná. Þeir
heita Hólar. Syðsta svæðið af Seljamýrartúninu heitir
Borgarhóll.
Austur af Seljamýrartúninu sunnan Seljamýrarlæks er allstórt
mýrarsvæði er Borgarhólsblá heitir. Hún nær austur að lyngmóum sem
eru vestan Merkilæks. Móar þessir ná frá Seljamýrarlæk og
niður að sjó. Þeir eru mikið breiðari, ná lengra til vesturs næst sjónum og
heita þeir þar Mólönd. Vestan við Mólöndin er dálítið hallandi
graslendi sem nær frá Borgarhólsblánni og ofan á sjávarbakkann og
vestur að nýju túni á Seljamýri. Svæði þetta heitir Höll.
Allmikið nýtt tún hefur verið ræktað niður við sjóinn, bæði fyrir og eftir
að íbúðarhúsið var byggt og önnur hús í nánd við tún þetta en gamli bærinn á
eldra túninu lagður niður ásamt öllum útihúsum. Mikill hluti af þessu nýja
túni er nefndur Grundir og nær hann niður að sjónum. Vestan við túnið
og húsið eru dálitlir móar sem ná að Litlu-Hrauná. Vestur af húsinu
er hár foss í Litlu-Hraunánni er steypist fram af þverhníptu bergi.
Frá honum og til sjávar er stuttur spölur og rennur ánin þar í djúpu gili.
Annars staðar er árgilið fremur grunnt.
Á milli Litlu-Hraunár og Stóru-Hraunár er allmikið landssvæði.
Neðsti hluti þess næst sjónum er mýri og þýft harðvelli er Þýfi
heitir. Sjávarbakkarnir neðan við þetta svæði eru háir og brattir og hæstir
af sjávarbökkum í Seljarmýrarlandi.
Örnefnin við sjóinn fyrir Seljamýrarlandi verða hér á eftir talin frá
vestri til austurs eða frá Stóru-Hrauná að Merkilæk.
Næst Stóru-Hrauná er bás nokkuð stór er Rauðkollubás heitir.
(Í Rauðkollubás er bergið dálítið rauðleitt upp af sjónum og gæti
hann dregið nafn sitt af því). Austast í honum er dálítill hellir inn í bergið.
Nokkuð austar, nærri
Litlu-Hraunánni, er annar bás, nokkuð minni, er Bogabás heitir.
(Hann er bogadreginn). Fram af básnum vestast gengur tangi fram í sjóinn og er hann áfastur
bakkanum fyrir ofan en opið vestur úr básnum undir klettaboga sem liggur frá
tanganum og upp í bakkann.
Skammt austan við Litlu-Hraunána er dálítill bás með nokkuð háum
bríkum til beggja hliða. Hvítleitt grjót er í berginu ofan við básinn og
heitir hann Mjólkurskúti. Austur frá honum er stórgrýtt fjara austur
að tanga sem gengur út í fjörðinn. Hann heitir Snorrakirkjutangi.
Nokkuð frá tanganum að austan er sérstakur, nokkuð langur klettur í sjónum,
og er nokkuð djúpt sund á milli hans og tangans en beint upp af sundinu,
undir bröttu og nokkuð háu bergi, er bás og í honum mjó malarfjara. Básinn,
sundið og kletturinn heita einu nafni Snorrakirkja. (Aldrei fengið
skýringu á nafninu Snorrakirkja. Á klettunum við sjóinn eru
tveir klettadrangar sem standa upp úr. Við þá lágu bátar og var taug
þá slegin utan um þessa dranga). Austan við
Snorrakirkjubásinn er annar bás er heitir Hvalbás. Í þessum básum
er hætta fyrir sauðfé í miklum brimum.
Austan við Hvalbásinn er
nokkuð löng fjara, sums staðar stórgrýtt, er nær austur að stórum tanga er
Seljamýrartangi heitir. Tangi þessi liggur nokkuð út í fjörðinn.
Vestan í honum er hægt að setja árabáta á land en austan í honum er dálítill
vogur er Seljamýrarvogur heitir. Þar er hægt að ferma og afferma báta
er sjór er sæmilega stilltur.
Frá Seljamýrartanga og austur að Merkilæk eru klettarnir við
sjóinn fremur lágir og jafnir. Austan undir Seljamýrartanganum er
lítill bás eða skúti undir berginu er Gránuskúti heitir. (Gránuskúti
dregur nafn sitt af því að upp af honum er bergið svo grátt). Skammt fyrir
austan hann er stuttur en nokkuð breiður tangi er Langavogstangi
heitir. Vestan í tanganum er nokkuð langur grunnur vogur sem liggur frá
vestri til austurs inn í tangann. Framan við hann á nokkru svæði eru lágir
klettar en vogurinn opinn vestur úr. Hann heitir Langivogur.
Við austurhorn tangans er sker, dálítið frá landi, er Kristínarsker
heitir. (Kristínarsker er flatt sker, berghallur upp úr sjónum og
flæðir alveg yfir það á flóði. E.t.v. eitthvað um það hjá Sigfúsi
Sigfússyni). Á nokkru svæði austur frá tanganum heita klettarnir fyrir fjörunni
Votubjörg. Undir þeim er fjaran sums staðar grýtt en annars staðar
flúðir sem eru undir sjó nema um háfjöru. Austan við þetta svæði er lítill
vogur er Tvöfaldavogur heitir. Fram undan honum eru tvær klettabríkur
með skoru á milli og lausar frá berginu fyrir ofan. Þær heita Tvöfaldi. Fram undan þeim er grynning í sjónum og á henni boði er Tvöfaldiboði
heitir. (Þegar róið var á árabátum og sá í Einbúann var maður frír af
Tvöfaldanum).
Nokkru austar eru klappirnar dálítið hærri við sjóinn og tangi þar,
allbreiður en fremur stuttur, er Tjaldstapatangi heitir. Inn í hann
gengur djúpur vogur, fremur mjór er Tjaldstapavogur heitir. (Í
Tjaldstapavogi var ágæt lending). Nokkru
austar við Merkilækjarbás heitir Merkilækjarklöpp.
Viðbót frá Örnefnastofnun.
Sigurður Jónsson,
Sólbakka, Borgarfjarðarhreppi (f. 12. 1. 1900), skráði athugasemdir og
viðbætur við örnefnaskrá Seljamýrar í desember 1974.
Sigurður nefnir Krummagil Hrafnagil.
Vestan Skúmhattar er skarð til Borgarfjarðar.
Höllabotnar heita hækkandi melbungur upp að Flatafjalli og
Bungufelli. Sigurður nefnir Töðubotn Töðubotna.
Lækjamót heita, þar sem lækur úr Töðubotnum sameinast Litlu-Hrauná.
Austan við Hnausa er Kollóttimelur, þar upp af
Langihryggur og Grjótbotnar.
Sigurður nefnir Bogabás Helli.
Tjaldstapavogur gengur inn í klappirnar utan við Tvöfaldahæð.
Sigurður segir, að klöppin, sem nefnd er Merkilækjarklöpp í skránni,
heiti Flataklöpp. Hann nefnir Tröllkonuskarð, ekki
Tröllkonuskörð, og segir það vera innar á fjallsegginni en Goðaborgir.
Svæðaskrá
|