|
 |
 |
|
Örnefni í landi
Stakkahlíðar |
|
STAKKAHLÍÐ
Eftir
handriti Stefáns Baldvinssonar frá 1957
Viðbætur innan sviga eru eftir samtöl
við Sigurð Stefánsson frá 1971
|
(Í Kallfellinu (Karlfellinu)
eru háir klettar og óvenju skýrt bergmál. Smalar léku sér oft að því
að kalla uppí bergið. Nafn fjallsins gæti verið dregið af þessu).
Innskot við pentun: Örnefnastofnun telur réttast að nota
Karlfell og Klyppsstað.
Landamerki Stakkahlíðar
að vestan eru eftir beinni línu sem dregin er á milli Karlfellsraðar
sunnan í miðju Karlfelli þar sem austurhlið þess beygir til
norðausturs og í fremsta grjótholt í Sævarendablá. Lína þessi liggur
dálítið vestan við svokallaðan Háskaga í Stakkahlíðarlandi.
Austan ræður Stóra-Hrauná landamerkjum á milli Stakkahíðar og
Seljamýrar frá sjó og inn á Fitjar í Hraundal en eftir
það Skúmhattardalsá upp í Skúmhattarskarð.
Á sléttunni í sveitinn heitir vestasta svæðið í Stakkahlíðarlandi
Stakkahlíðarblá fremri og nær hún frá landamerkjum í Klyppsstaðablá
og austur að Tjarnarkíl og Fiskitjörn en sunnan við hana er
Fjarðaráin og norðan Skagalækur er kemur úr Klyppsstaðalandi.
Skagalækurinn og Bæjarlækurinn í Stakkahlíð renna í
Fiskitjörnina er áður er nefnd og er á sléttunni dálítinn spöl suðvestur
af Stakkahlíðartúninu.
Þar sem Skagalækurinn rennur í
Fiskitjörnina er grastangi út í hana. Lækurinn rennur eftir miðjum
tanganum og eru svæðin báðumegin við lækinn nefnd einu nafni Tangar.
Bæjarlækurinn í Stakkahlíð rennur norðaustan í
Fiskitjörnina. Austan við hann, neðan við Stakkahlíðartún, er
slétt grassvæði að mestu mýrlent er heitir Fit. Neðan við svæði þetta
– Fitina – er sveigmyndað gróið holt er Torfholt heitir.
(Torfholt hefur spyrnst úr gilinu þar sem Bæjarlækurinn er í.
Á því gæti hafa verið torfskurður).
Tjarnarkíllinn rennur úr Fiskitjörn og í Fjarðará.
Austan Fiskitjarnar og Tjarnarkíls er annað mýrar- eða
bláarsvæði er Stakkahlíðarblá ytri heitir. Nær hún austur að hólum er
Stakkahlíðarhólar heita. Þeir ná þvert yfir sveitina. Fjarðará
rennur með henni og hólunum að sunnan. Á þessari blá eru sums staðar dálítil
grjótholt. Vestan undir hólunum, austast og sunnan til í blánni, eru fjórar
tjarnir og eru þrjár þeirra tengdar með mjóum sundum en ein aðskilin með
mjóum grastanga. Allar eru tjarnir þessar meira og minna vaxnar stör. Þær
heita einu nafni Varpstjarnir. Við tjarnir þessar er æðarvarp og í
þeirri sem er dálítið fráskilin er kringlóttur hólmi er heitir Kríuhólmi.
Í honum er hávaxið gras og verpa kríur þétt í honum. Sunnan við
Varptjarnirnar í hólunum er hár strýtumyndaður melhóll er heitir
Melrakkaþúfa. (Melrakkaþúfa er hæst þarna).
Austan við tjarnirnar er önnur há toppmynduð þúfa er Háaþúfa heitir.
Vegurinn á milli Stakkahlíðar og Sævarenda liggur vestan í
henni. Norðan við tjarnirnar austan til eru grasivaxin holt er Kríuholt
heita. Nokkuð austur af þeim er melur er heitir Andarmelur. Vegurinn
á milli Stakkahlíðar og Sævarenda liggur vestan í honum.
Úr tjörn sem er skammt austan við Stakkahlíðartún og Skubba
heitir rennur kíll er Flóðkíll heitir og ofan í Lón sem er
innan við sand sem er þvert um innan við fjarðarbotninn. (Skubba er
einstakur bolli, hyldjúpur, fleiri metrar á dýpt. Skubba gæti
fengið nafn af því að hún sést ekki frá bænum og gat hún drepið skepnur,
skubbað þeim (skumpað þeim) þ.e. eytt þeim. Skubba (eða
Skumpa) var alltaf talin hættuleg. Krökkum var uppálagt að fara
aldrei á ís út á hana. Þá var sagt: „farðu nú ekki út á hana
Skubbu“ eða „Gáðu að henni Skubbu“).
Austan við hólana
meðfram Fjarðaránni er grasigróið svæði er nær austur að Lónunum
og heitir það Flóðoddi. Í stórum flóðum flæðir mikið yfir hann. Góð
beit er í honum, einkum fyrri hluta sumars og grænkar hann snemma á vorin.
Flóðkíllinn rennur í gegnum grjóthrygg sem liggur norðaustur frá
hólunum og heitir hann Arnarhólar bæði vestan og norðaustan við
kílinn. (Arnarhólar eru grjóthólar og er annar dálítið upp í topp.l
þeim var skipt í Ytri-Arnarhóla og Fremri-Arnarhóla.
Amma Sigurðar minntist á að ernir hefðu setið þar. Vítt sást af
Arnarhólum). Vestan við kílinn nær Lónunum er fremur lágur ávalur gróinn
melur er Skipamelur heitir. (Í tíð afa og langafa Sigurðar var
bátum hvolft á Skipamel til vetrargeymslu. þar sést enn móta
fyrir holum).
Austan við Flóðakílinn á milli
Arnarhólanna og Lónanna og lengra austur með brekkunum sem eru
austur af Arnarhólunum er stórt mýrarsvæði er Arnarhólablá
heitir. Neðan við hana, meðfram Fjarðaránni þar sem hún rennur úr
Lónunum og til sjávar, eru sendnir bakkar er Lónsbakkar heita og
nær svæði þetta austur með ánni og endar skammt frá þar sem hún fellur í
sjóinn. Heitir þar Fjarðarárós.
Lónsbakkakíll heitir smálækur er rennur austan til á þessu svæði og í
Lóninu. Ofan við svæði það er nú hefur verið lýst á sléttlendinu er
meira og minna hallandi land.
Vestast í Stakkahlíðarlandi ofan við sléttuna er nokkuð langur
melahryggur. Á nokkru svæði næst ofan við sléttuna er hann lágur og sums
staðar lyngvaxinn. Heitir sá hluti hans Lágskagi. Ofan við hann
hækkar hryggurinn mikið og heitir sá hluti hans Háskagi. (Utan undir
Háskaga var hús (stekkur) við lækinn. Þar var góð beit.
Kallað var að fara á Stekkinn. Lækurinn heitir Stekkarlækur). Austan
við skaga þessa eru hallandi grasenni. Sums staðar á þeim er harðvelli en
annars staðar mýrlent. Svæði þetta heitir Stakkahlíðarenni. Þrír
lækir renna niður ennin. Stekkarlækur heitir sá er næstur er
Skaganum. Tveir austari lækirnir eru nær Stakkahlíðartúninu og
heitir sá er fjær því er Miðlækur en sá er nær er Heimastilækur.
Upp af Háskaganum eru melahryggir og eru flestir af þeim mikið
lynggrónir en á milli þeirra eru sums staðar grasigrónir botnar og er þar
skjólgott beitiland. Melasvæði þetta nær nærri upp að Karlfelli. Upp
af Háskaganum austan til á melasvæðinu er langur melhryggur er heitir
Langihryggur. Austan við efri enda melhryggs er liggur upp frá
Háskaganum og upp að Langahryggnum er stór grösugur botn er
Stóribotn heitir. (Í Stórabotni eru tættur, ein stór og önnur
minni. Þar átti að vera falin einhver gersemi. Ekki mátti grafa
þar í á sunnudegi. Það boðaði ógæfu). Norðvestast á melasvæði þessu, skammt frá
Karlfellinu, er sá hluti af Grænahnausnum sem er í
Stakkahlíðarlandi. Frá Háskaganum fer melasvæðið að hækka og er
hæst upp við Karlfellið.
Á graslendinu austan undir Háskaganum var áður beitarhús og dálítið
tún í kringum það. Húsið er niðurlagt fyrir nokkrum árum en túnið vex nokkuð
enn. Þessi staður heitir Stekkur. Upp af Stekknum en austan
Langhryggs er nokkurt melasvæði sem nær upp að brattri brekku sem er
austur frá efri enda Langahryggsins sem oftast er nefndur
Langahryggskollur. Melasvæði þetta heitir Fremri-Melar og gildir
það nafn einnig um allstórt svæði austan Stórabotns sem áður er
enfndur.
Austan við Fremri-Melana er allstórt graslendi er liggur upp frá
Stakkahlíðarennunum austan til. Graslendi þetta heitir Sláttulág.
Austan við hana eru melar, allmikið grónir, er Borgarhólsmelar heita.
Ofan við Sláttulána og Borgarhólsmelana eru brattar brekkur og
upp á þeim miðjum allhár melur er Sláttuláarhnaus heitir.
Í Borgarhólsmelunum efst að austan er sveigmyndaður melhryggur. Efsti
endi hans heitir Gránumelur. (Gránumelur er gráleitur melur. Af
honum veðrast snjór á vetrum). Endinn á Borgarhólsmelunum neðst
er skammt frá efsta hluta Stakkahlíðartúns er heitir Borgarhóll.
(Borgarhóll er teigur og þótti góð dagslátta. Einhvern veginn
hvíldi á honum að það hirtist ekki af honum fyrir höfuðdag. Það sagði
amma Sigurðar. Á Borgarhóli var alltaf fjárhús. Þegar
Sigurður gróf fyrir fjárhúsi þar fann hann hleðslur og brýnisstubba.
Engir klettar eru á hólnum).
Austan við Borgarhólsmelana er hallandi grasenni er heita
Vinnumannaenni. (Í tíð Stefáns langafa og Baldvins afa Sigurðar fengu
vinnumenn engjar á Vinnumannaennum til að heyja handa gripum sínum á
sunnudögum). Vestur af Vinnumannaennum, efst, er botn
norðaustur af Sláttulágarhnausnum sem heitir Stóribotn. Hann
er sunnan undir dálítið hallandi grasbrekku sem er suðurendi á landsvæði er
Hlíðar heita og sem síðar verður getið. Vinnumannaennin ná upp
að Hvarfhólabrún sem er staður sá sem brekkurnar beint upp af
Stakkahlíðartúni enda. (Þegar komið er upp á Hvarfhólabrún
á leið til Borgarfjarðar þá hverfur sveitin sjónum).
Nokkuð fyrir neðan Gránumel í
Borgarhólsmelunum er kringlótt graslaut er Hryggjulaut heitir.
( Hryggjulaut eða Hryggjarlaut er á bak við hrygginn). Austan við hana er nokkuð stór melhryggur er heitir Svarðarmelur.
Austan við Vinnumannaennin, einnig beint upp af Stakkahlíðartúninu,
eru lynggrónar brekkur sem einnig enda við áðurnefnda Hvarfhólabrún.
Neðan undir brekkum þessum austast er allstór melur er heitir Kvíamelur.
Er hann framhald af dálítilli hæð norðaustast í Stakkahlíðartúni er
Kvíaból heitir. Skammt austan við Kvíabólið í austurjaðri
Stakkahlíðartúns er hryggur er Steinhóll heitir. Meiri hluti
Stakkahlíðartúns er á suðvesturjaðri á stóru landssvæði er
Stakkahlíðarhraun heitir. Túnið er hálent og sums staðar hallandi og
hefur Bæjarlækurinn, er kemur frá Vinnumannaennum, myndað
alldjúpt gil í það á nokkru svæði. Austan við Stakkahlíðartúnið tekur
við Stakkahlíðarhraunið. Það nær á löngu svæði norðaustur að
Stóru-Hrauná en austur af Stakkahlíð nær neðsti hluti þess nærri
austur á móts við áður nefndan Fjarðarárós.
Norðaustan við Stakkahlíðartúnið er dæld í hrauninu er Leyningur
heitir. Úr honum rennur lækur niður með Stakkahlíðartúninu að austan
er heitir Leyningslækur og rennur hann í tjörn er Skubba
heitir, skammt suðaustur af túninu. Tjörn þessi hefur áður verið nefnd.
Austan við Leyningslækinn neðan til er allmikið gróinn melur er
Fálkamelur heitir. (Austan í Fálkamel er brött brekka). Nokkru ofar, dálítið frá læknum, er toppmyndaður
melur og efst á honum stór steinn. Melur þessi heitir Þorskhausahraun.
(Skv. sögn ömmu Sigurðar var mikill þorskur þurrkaður á Þorskausahreuni.
Þarna er stór steinn ofan á sem gott er að þurrka á).
Nokkru austar í hrauninu er langur hryggur er liggur frá norðri til suðurs.
Nafn hans er Króarhryggur. (Króarhryggur er austan við
Leyninginn sem er innan við hann. Leyningur gæti verið
króin innan við þennan stórgrýtishrygg). Skammt ofan við götur sem liggja neðan til
yfir hrygginn er stór steinn er Dagmálasteinn heitir. Neðan til á
honum er hár strýtumyndaður melhóll er Öskuhaugur heitir. (Öskuhaugur
er ljósbleikur eða gráleitur hóll. Í þjóðtrúnniátti þetta aða vera
öskuhaugur Loðmundar. Að vestanverðu í honum er skriða sem hóllinn
gæti hafa fengið nafn sitt af). Norðaustur
af honum er allstór dæld í hraunið er Öskuhaugsdæld heitir.
Neðst í hrauninu, nokkru austur af Króarhryggnum, er stuttur
melhryggur og á honum stórir steinar. Hann heitir Sjónarhraun. Neðan
í því er brött brekka ofan að áðurnefndri Arnarhólablá. Austan við
Sjónarhraunið eru dálítið hallandi balar, lyng- og grasigrónir er
Hestabalar heita. (Sennilegt er að hestar hafi verið fluttir út á
Hestabala til heftingar). Neðan í þeim eru brattar brekkur, en ekki háar, niður
að Arnarhólablánni. Ofan við Hestabalana vestast er stór
sléttur skeifulagaður botn með allháum lynggrónum melahryggjum á þrjá vegu.
Hann heitir Stóribotn.
Ofan við Hestabalana austast er stór bungumyndaður melur er Ærhóll
heitir. Austan við Hestabalana og Ærhólinn tekur við allstórt
stórgrýtt hraunsvæði er Stekkarhraun heitir. Nær það norður á
sléttuna innan við Fjarðarárósinn en upp í hraunið nær það á brún er
Hæðir heita. Mestur halli er á Stekkarhrauninu neðan við
þessar Hæðir. Austan við Stekkarhraunið er alllangt svæði er
Stakkarhlíðarbakkar heita. Meiri hlutinn af þeim er meðfram sjónum. Á
þeim miðjum er melabunga allstór er Tittlingshóll heitir. (Tittlingshóll
er dálítið einstakur þarna). Vegur er
eftir bökkum þessum. Þeir enda við stóran hvamm sem er í bökkunum er heitir
Brúarhvammur. (Brú kom ekki á ána við Brúarhvamm fyrr en
1882). Austasta hornið á bökkunum við Brúarhvamminn
heitir Brúarhvammshorn. Stóra-Hrauná rennur til sjávar austast
í Brúarhvamminum.
Brattar brekkur eru alls staðar neðan í bökkunum. Vestast í bökkunum ofan
við Fjarðarána innan við Fjarárárósinn eru sniðgötur er
Prestaklif heita. Við Fjarðarárósinn er sveigmynduð vík í
bökkunum er Knararvík heitir. Vestan við hana er hryggur og þar sem
hann nær niður að fjörunni er dálítill skúti í honum er Lambaskúti
heitir. Austan við víkina er sérstæður klettur eða klettabrík er Knörr
heitir. Nokkuð fyrir austan Knararvíkina er nokkuð löng malarfjara
meðfram sjónum er heitir Langamöl. Austan við hana gengur nokkuð há
klettabrík út í sjóinn en fram af henni er sérstæður stapi í sjónum er
Kríustapi heitir. (Kríustapi er um 2 metrar á breidd en um 5
metrar á lengd. Hæðin er um 6-8 metrar. Þar verptu kríur). Austan við bríkina og stapann eru nokkrir básar er
einu nafni heita Ófærubásar. (Skepnur sem komust í Ófærubása komust
ekki upp sjálfar).
Austan við Ófærubásana niður
undan áðurnefndu Brúarhvammshorni er stuttur klettatangi út í sjóinn
er Hraunárklöpp heitir. Þegar sjór er sléttur leggjast mótorbátar að
steyptum kanti sem búinn hefur verið til – steyptur – á henni og afferma og
ferma þar vörur.
Upp af bökkunum norðvestur af Brúarhvamminum er allstórt mýrarsvæði
er Hraunármýrar heita.
Efst í áðurnefndum Leyningi norðaustur af Stakkahlíðartúninu
er mjór melhryggur, ekki langur. Á honum miðjum er stór steinn er
Grásteinn heitir. (Grásteinn er mjög grár og stakur). Norður og norðaustur af Leyningnum hækkar
hraunið nokkuð og er þar stórgrýtt svæði. Þetta nær frá áðurnefndri
Öskuhaugsdæld að austan og nærri norðaustur að áðurnefndri
Hvarfhólabrún. Norðan og norðaustan við hraunsvæði þetta eru brattar og
nokkuð háar melabrekkur. Upp á þeim eru sums staðar stór björg og heitir
þetta svæði einu nafni Bríkur. Djúpir, stórgrýttir botnar eru sums
staðar á milli melanna.
Norðaustan við Bríkurnar er nokkuð djúpt gil
er Skagagil heitir. Það dregur nafn af nokkuð stóru svæði norðaustan
og norðan við það er nær að Stóru-Hrauná í sömu áttir og heitir
Skagi. Takmörk þess að vestan eru við stórgrýtt hraun er Stórahraun
heitir. Það nær frá vesturenda Bríknanna og norður að Fitjum –
sléttunni í Hraundal – og á nokkru svæði austan við Fitjarnar
að Stóru-Hrauná.
Takmörk skagans að austan er brött brekka er nær frá Bríkunum að
Stóru-Hrauná. Árgilið að Stóru-Hrauná norðaustan við Skagann
er á löngu svæði bratt og djúpt. Skammt frá brekkunni austan í Skaganum
fast við Stóru-Hraunána, er stór, hár og umfangsmikill lyngvaxinn
hóll er Stórhóll heitir.
Nokkuð fyri austan Stórhólinn, meðfram Stóru-Hraunánni, er
tjörn nokkuð stór er Krókavatn heitir. Það myndast af
uppsprettulækjum sem spretta upp í hrauninu suðaustur af Stórhólnum.
Úr Krókavatninu rennur lækur í Stóru-Hraunána.
Hraunsvæðið frá Skaganum og alllangt austur heitir einu nafni
Efri-Hraun. Stórhóll og Krókavatn eru í þeim.
Efri-Hraunin enda í stórri hraunbungu norðvestur af áðurnefndum
Hraunármýrum er Kirkjuhöfði heitir. (Klyppsstaðakirkja
átti skógarítök í Kirkjuhöfða en svo segja gamlir máldagar).
Austan og norðaustan við
Kirkjuhöfðann eru móar er ná að Stóru-Hrauná. Árgil
Stóru-Hraunár frá Stórhól að Brúarhvammi er víðast grunnt.
Yfirborð Efri-Hraunanna er að mestu lárétt. Takmörk þeirra að sunnan
eru áðurnefndar Hæðir, en þær eru takmörkin, þar sem hallinn byrjar
ofan í svokölluð Neðri-Hraun, en þau eru svæðið frá
Stakkahlíðartúni og austurmörkum áðurnefnds Stekkarhrauns.
Hæðirnar ná frá Öskuhaugsdæld að vestan að Kirkjuhöfða að
austan. Bæði Neðri- og Efri-Hraunin eru lyng- og sums staðar
kjarrvaxin.
Karlfell er stórt, umfangsmikið fjall norðvestur frá Stakkahlíð.
Það liggur á milli Hraundals að norðan, Miðdals að vestan og
Hrossahjalla að sunnan sem eins og áður segir er hvort tveggja í
Klyppsstaðalandi. Miklir klettar eru víða í Karlfellinu en hæstir
og þverhníptastir eru þeir austan í því þar sem það snýr að
Stakkahlíðarlandi. Ofarlega í þessum klettum er breið rák er
Breiðarák heitir. Neðan við hana er mikið þverhnípt berg. Norður af
áðurnefndum Sláttuláarhnaus og Langahryggskolli, en austan
undir Karlfellinu, er hálent melasvæði, nokkuð gróið, sem nær norður
að norðausturhorni Karlfellsins. Sunnan til undir austurhlíð
Karlfellsins, nær því, er dálítill toppmyndaður meður er Háahraun
heitir. Nokkuð fjær Karlfellinu til austurs eru þrjár melabungur og
sums staðar djúpar dældir á milli þeirra. Þær heita einu nafni Háufs.
(Háufs eru hæstu melarnir út frá Karlfellinu).
Fremst á áðurnefndri Hvarfhólabrún er bungumyndaður en ekki hár melur
er Hvarfhóll heitir. Vestur af honum byrja brekkur er ná norður að
áðurnefndum Fitjum á móts við norðausturhorn Karlfellsins og
heita einu nafni Hlíðar. Brúnirnar á brekkum þessum heita
Hlíðarbrúnir. Háufsin nær á nokkru svæði alveg að Hlíðabrúnunum.
Á milli Hlíðanna og áðurnefnds Stórahrauns er nokkuð stórt
landsvæði, hallalítið, er Hvarfhólar heita. Það nær frá
Hvarfhhólabrún að sunna og norður að Fitjum. Svæði þetta eru
melar, víða nokkuð grónir, en á milli þeirra eru sums staðar nokkuð stórir
grasigrónir botnar og þá einkum meðfram Hlíðunum. Reiðgötur frá
Stakkahlíð til Kækjuskarða liggja um þessa hóla. (Í NA-átt er
alltaf þokubræla í Kækjuskörðum, þar púar alltaf upp einhverri
þokufyllu). Hæsti melurinn í
miðjum Hvarfhólunum sem götur þessar liggja yfir heitir Fagrimelur.
Hraundalur er stór dalur er tilheyrir Stakkahlíð. Hann er
talinn byrja við Skúmhattardalsá að austan og enda á
Hraundalsvarpi að vestan og eru þar landamerki á milli Stakkahlíðar
og Hjaltastaðaþinghár. Vestan við Skúmhattardalsána austast í
Hraundalnum eru allmiklar grassléttur er Fitjar heita og eru
þær sums staðar harðlendar eða grónar framburðareyrar en annarsstaðar
mýrlendar. Innan við þessar sléttur norður af Hlíðunum, en sunnan
Hraunár, eru grasigrónir hallandi hjallar er Fitjahjallar heita.
Upptök Hraunár eru í dæld austan undir Hraundalsvarpi og er
þar dálítil tjörn. Rennur hún austur Hraundalinn, norðan
Fitjahjallanna, um Fitjarnar og þaðan til sjávar í Brúarhvammi.
Skammt austan við upptök árinnar rennur hún um svæði er Mjósund
heita. Sums staðar á því svæði rennur hún í þröng á milli mela að norðan og
urða í Karlfellinu að sunnan en annars staðar um sléttar eyrar og
síðan í nokkrum þrengslum milli dálítilla kletta og mela. Að norðan og
vestan til í Hraundalnum er annar minni dalur er Kerlingardalur
heitir. Norðan við Hraundalsvarpið og fyrir botni Kerlingardals
er fjall er Jónsfjall heitir. (Í Borgarfirði er til einhver
þjóðsögn um Jón í Borgarfirði sem ætlaði að finna kærustu sína í
Loðmundarfirði og fór hann yfir Jónsfjall. Ótrúleg leið sem
maðurinn hefur farið).
Fjallið norðan við Kerlingardalinn
heitir Kerlingardalsfjall og skilur það á milli hans og
Borgarfjarðar. Austan Jónsfjallsins, skammt frá því en sunnan við
Kerlingardalinn er sérstakt eggmyndað fjall, allmikið lægra en
Jónsfjallið er heitir Kerlingarfjall. Upp á því þar sem hæst ber eru
tveir nokkuð stórir klettadrangar er líkjast karlmanni og kvenmanni er heita
Karl og Kerling og er hún stærri. Úr Kerlingardalnum
rennur á er Kerlingadalsá heitir og fellur hún í Hraunána
austur á Fitjum.
Svæði á milli Hraunár og Kerlingadalsár heitir Tungur.
Norðan við Kerlingadalinn austan til skagar sérstakt fjall fram úr
fjallinu er Stakafell heitir. Austan við fell þetta er stór dæld
norður í fjallið. Norðan við hana er stutt upp á fjallseggina og heita þar
Kækjuskörð. Eru þau vestan undir fjallshnjúk er Þriggjahnjúkafjall
heitir og liggur það að öllu leiti í Borgarfirði og er hnjúkur þessi
suðurendi þess. Frá hnjúk þessum og austur að fjallinu Skúmhetti eru
lág fjöll, sums staðar klettalaus. Skilja fjöllin frá botni Kerlingardals
að norðan og austur að Skúmhetti á milli Loðmundarfjarðar og
Borgarfjarðar. (Skúmhöttur er mjög fallegur tindur,
einkum úr Borgarfirði. Það næðir dálítil þoka um hann, gæti
verið skýring á nafni).
Austan við dældina austan Stakfells eru lágir klettar í fjallinu sem
eru hæstir að sunnan þar sem þeir snúa að Hraundalnum. Heita þeir
Orustukambur. (Í sambandi við Orustukamb er til gömul sögn um
kíttni milli presta. Loðmfirðingar sátu þar fyrir presti frá
Desjarmýri. Hvernig orustunni lyktaði hef ég ekki sögn af.
Hallur Magnússon, ungur maður frá Stakkahlíð á að hafa fundið þar
sverðsodd). Í suðvesturhorni Orustukambs er hár og sver
sérstæður klettadrangur er Kerling heitir.
Neðan við Stakafellið
og Orustukambinn liggur samhliða fjöllunum, eða frá vestri til
austurs, langur melur, sums staðar dálítið brattur í suðurhliðinni, er
heitir Langahlíð. Sunnan undir henni eru grösugar dálítið hallandi
brekkur niður að Fitjunum. Austan Lönguhlíðar og
Orustukambs er stuttur dalur, sveigmyndaður efst, er heitir
Skúmhattardalur. Skúmhattardalsá rennur eftir dalnum frá
Skúmhattarskörðum og suður í Hrauná á Fitjunum.
Stakkahlíð tilheyrir einnig hluti af sandi þeim sem er fyrir botni
fjarðarins sunnan Fjarðaár, á milli hennar og sjávar. Landamerki á
honum á milli Stakkahlíðar og Sævarenda eru þar sem
Melrakkaþúfa og efsti Álfasteinn á Álfasteinabrekku í
Úlfsstaðalandi bera saman.
Viðbætur frá Örnefnastofnun.
Athugasemdir: Ásta Stefánsdóttir skráði.
Fiskitjörn. Það er silungur í tjörninni, aðallega urriði, en stundum
hafa veiðzt stórar sjóbleikjur í net, aðallega eftir rigningar. Svo eru líka
álar þar, líka í Skubbu, en aðrir fiskar eru þar ekki.
Fjarðarárós var alltaf sagt (eða út að Ós (122)).
Flóðkíll heitir svo, af því að það flæðir upp í hann, gætir flóðs og
fjöru í honum.
Grænihnaus er há, grá melbunga, græn að ofan.
Stekkur undir Háskaga voru beitarhús frá Stakkahlíð,
voru notuð, að ég held, fram undir 1930. Var mjög gott slægjuland þar í
kring, sérlega gott hey. Þar var líka svarðartekja, sú bezta í Stakkahlíð,
svona 5-6 stungur, og var hann þurrkaður á bletti utan við fjárhúsin. Þar
varð eins og tún.
Svarðarmelur Þar var þurrkaður svörður, en úr þeim gröfum var aldrei
góður mór.
Kvíaból. Þar voru hafðar færikvíar. Það var gert til að rækta upp,
þar sem lítið gras var. Voru ær mjólkaðar þar. Kvíabólið er svona
30-40 m frá bæ. Faðir minn var fæddur 1883; hann sat yfir fráfærnaám, þegar
hann var unglingur, en hvort hann var sá seinasti, veit ég ekki alveg, en
fráfærur hafa alltaf verið fram um aldamót.
Steinhóll er urðarhryggur, en upp úr honum stendur smá strýtumyndaður
steinn, svona tæplega hnéhár sunnan til. Steinhóllinn var ávallt
leikvöllur Stakkahlíðarbarna; þar höfðu þau sinn búskap.
Dagmálasteinn, eyktamark frá Stakkahlíð.
Stakkahlíðarbakkar heita sennilega svo, en í daglegu tali eru þeir
aldrei nefndir svo, heldur Bakkar; talað er um, að þetta eða hitt sé
„út á Bökkum“, og „að fara út á Bakka“.
Lambaskúti. Þar leituðu lömb gjarnan skjóls í vondum veðrum.
Knörr er klauf á milli kletta. Það er stakur klettur dálítið frá; er
það kannski gamall hugarburður, að Loðmundur landnámsmaður hafi beitt þar
knerri sínum, en það hefur ekki verið gott uppsátur, því þar er brimasamt
nú. Að vísu á áin að hafa runnið mikið sunnar út í fjörðinn, þá gæti það
staðizt.
Krókavatn. Það er dálítil tjörn með smátöngum út í.
Hvarfhólar eru í hvarfi frá bænum.
Fagrimelur, sennilega af því hann er reglulegur í lögun, hár og
fallegur.
Mér finnst vanta nokkur örnefni í Stakkahlíð, þó furðulegt sé, þar
sem Stefán Baldvinsson er fæddur og uppalinn þar.
Bunga er austur af Stekknum, mjög gott engi, sérlega grasgott.
Melshorn, syðsti endi Borgarhólsmela.
Stekkur, gömul rétt suðvestan við Sjónarhraun ofan við
Arnarhóla.
Stekkartjörn, rétt hjá réttinni; úr henni rennur smálækur, sem
sameinast Flóðkíl rétt ofan við Arnarhóla.
Stekkalækur rennur rétt austan við Króarhrygg, niður vestan
við Sjónarhraun og í Stekkartjörn.
Varptjarnir eru fjórar; Yztatjörn, Miðtjörn,
Fremstatjörn og Kríutjörn. Í henni er Kríuhólminn.
Grjótholt, sunnan við austurenda Fremstutjarnar; er það
smáholt í mýrinni.
Tangi, milli Fremstutjarnar og Miðtjarnar. Í
Grjótholtinu og Tanganum var æðarvarp.
Einarstangi, milli Yztutjarnar, Miðtjarnar og
Kríutjarnar. Veit ekki, af hverju nafnið er.
Í Varptjörnunum er mikil stör, og var hún slegin og hirt áður fyrr,
en nú virðast þær sumar vera að fyllast af stör.
Svæðaskrá
|